چکیده:

تحقیق دربارة زندگی و آثار ابراهیم ادهم، احمد خضرویه و محمّد فضل سه تن از زاهدصوفیان قرون دوم و سوم هجری که اهل بلخ بوده و نسبت به هم سمت استاد و شاگردی داشته اند، موضوع این رساله است که در سه بخش مجزّا صورت گرفته و هر بخش شامل چند فصل است. در فصل «نگاهی به منابع» مآخذ را دسته بندی موضوعی کرده و در داخل هر دسته نیز ترتیب زمانی را در نظر گرفته ایم. در اینجا گه گاه به اثرپذیری منابع از یکدیگر اشاراتی رفته است. نیز در اثر مقایسة روایتها با هم تا حدودی به روش مؤلّفان و ارزش آثار آنها اشاره شده است. در فصل «زندگی و شرح احوال» سعی شده چهرة واقعی این سه تن را تا حدّ امکان نشان دهیم و پیرایه هایی را که در طول تاریخ بر سیمای واقعی آنها زده اند، برطرف سازیم. برای این کار لازم بود حیات ایشان را در متن تاریخ جستجو کنیم، به این جهت گه گاه گریزهایی به حوادث روزگارشان زده ایم که در نتیجة آن انگیزة برخی اقوال و اعمال و اندیشه هایشان که پیش از آن نامعلوم بود، روشن گشت. «اندیشه»ء این پیران سه گانه را از روی آثار آنان و نیز گفته های مشایخ همعصرشان و نظرات بعضی مؤلّفان قدیم کتب صوفیّه دربارة آنها، بررسی کرده و در صورت انتساب آنان به برخی نحله ها همچون فتوّت و ملامت، موارد قابل انطباق سلوک و اندیشة آنها را با آن مکتبها بازنموده ایم. همچنین اثرپذیری و اثرگذاری ایشان را در ارتباط با دیگر مشایخ معاصرشان دنبال کرده ایم. «آثار» این سه زاهدصوفی از حیث موضوع دسته بندی شده اند که عبارتند از اقوال، مواعظ، نامه ها، نیایشها، تفسیرها، اشعار، احادیث، حالات و حکایات؛ و از این میان اقوال ایشان را هم از لحاظ محتوا تقسیم کرده و سخنان مربوط به هر موضوع را ذیل عنوانی جداگانه آورده ایم. اقوالی را که در آنها چند موضوع مختلف مطرح شده و نمی توان آنها را تحت یک عنوان خاص آورد، ذیل عنوان کلّی«گوناگون» نهادیم. این آثار از منابع کثیری فراهم آمده اند، منابعی که از لحاظ موضوع شامل کتابهای عرفانی، تاریخی، دینی و ادبی می شوند و از نظر زمان می توان آنها را به منابع قدیم، متوسّط، متأخّر و معاصر تقسیم کرد. آثار را از کهنترین منابع نقل کرده و اختلافات آنها را از منابع دیگر به عنوان نسخه بدل نوشته ایم. هرگاه قول و حکایتی در مأخذ کهن دارای اشکال بوده آن را از مآخذ بعدتر آورده و در موارد معدودی که هیچ یک از روایتها به تنهایی صحیح نبوده اند، ناچار تصحیح التقاطی کرده ایم. ترجمة اقوال و حکایاتی را که در کهنترین منابع به عربی بوده اند از منابع فارسی نقل نموده و در صورتی که ترجمة فارسی آزاد و غیر دقیق بوده یا اصلاً وجود نداشته، خود آن روایتهای عربی را ترجمه کرده ایم. در ذیل تعدادی از اقوال و حکایات نکته هایی تحت عنوان «یادآوری» آمده اند که عموماً شامل این مواردند: اقوال و حکایاتی مشابه حالات و سخنان و حکایات این پیران یا انتساب برخی از این آثار به کسان دیگر، شرح و توضیح و انتقاد قدما و محقّقان معاصر بر این آثار، صورت منظوم پاره ای از این حکایتها در شعر شاعران قدیم، مأخذ کهنتر بعضی قصّه های منظوم، ریشة تفکّر مطرح در برخی حکایتها، پاره ای توضیحات روشنگر در حوزة ترجمه و لغت و قواعد زبان، و مواردی مربوط به تصحیح که گاه در یادآوریها و زمانی در پی نوشتها آمده اند و مجموع این یادآوریها و تصحیحات روی هم دویست و شصت فقره است که از فواید جنبی این کار محسوب می شوند

چکیده:

از نظر موضوع و شکل، آثار آلبی شباهت زیادی به نمایشنامه اخلاقی قرون وسطی دارند. از اینرو می توان آنها را نوعی نمایشنامه اخلاقی معاصر قلمداد کرد. از لحاظ موضوع، آثار آلبی به مصیبت انسان معاصر می پردازد که بین فشار اجتماعی و ضعفهای خود دست و پا می زند. مشکل اول بصورت معکوس شدن ارزشها و نبود ارتباط بین انسانها عینیت میگیرد، و مشکل دوم در ناتوانایی او در رویارویی با حقاق تلخ زندگی نمود پیدا نمود پیدا می کند که منجر به گریز او به دنیای خیالی و ذهنی خود میشود. این وضعیت را می توان به مثابه نوعی هبوط براس شخصیتهای آلبی بشمار آورد، اما راز نجات آنها نیز در مواجه شدنشان با مشکلات طراحی شده است . از لحاظ ساختار، آثار آلبی، همانند نمایشنامه اخلاقی، از شخصیتهای تمثیلی یا شخصیتهای نوعی و نیز از شرایط زمانی و مکانی کلی و جهانی بهره می گیرند. سه نمایشنامه از آثار آلبی برای این بررسی انتخاب شده اند که به هبوط و نجات شصیتها در سه سطح زندگی اجتماعی، زندگی خانوادگی و زندگی فردی به ترتیب می پردازند. رویای آمریکایی به چگونگی و نتایج جایگزینی ارزشهای انسان دوستانه قدیمی توسط ارزشهای مادیگرایانه جدید می پردازد. کی از ویرجینیا وولف می ترسه؟ رابطه سرد و رقت بار یک زوج را به تصویر می کشد که ظاهرا زد و خورد لفظی تنها عاملی پیوند آنها بهم است . آلیس کوچولو نیز عقاید باطل پیرامون ایمان را نشن می دهد که انسان را از واقعیت های زندگی و بطور کلی از حقیقت دور می کند. اما آنچه آثار آلبی را از بسیاری از آثار قرن بیستم متمایز می کند نتیجه خوشبینانه برای شخصیت‎ ‎ ها است . این نتایج به احتمال احیا ارزشهای قدیمی، پیوند زوجین و یا فهم و شناخت نهایی حقیقت در هر یک از سه نمایشنامه فوق مبتنی می شود. این جمع بندیها اشاره به اعتقاد آلبی به استقامت در برابر نارسائیهای موجود می کند تا آنکه به یاس و ناامیدی بپردازد.

چکیده:

هدف از رساله حاضر روشن کردن نظریات دو دسته از رهبران عمده جریان اصلاح طلبی عصر ناصری و مظفری یعنی اندیشمندان سیاسی(میرزا یوسف خان مستشارالدوله تبریزی، میرزا آقاخان کرمانی و ملک المتکلمین) و اندیشمندان مذهبی(سید محمدطباطبائی ، سیدجمال واعظ اصفهانی و آخوند ملامحمدکاظم خراسانی) در خصوص مفاهیم عدالت طلبی، حضور ملت در صحنه سیاست و استبداد گریزی می باشد. آنچه که در این رساله می توان به آن دست یافت این است که اگر چه روشنفکران سیاسی و مذهبی از دو طبقه متفاوت بوده اند و به دو صورت مختلف فکر می کردند ولی هر دو در یک مورد اشتراک رای داشتند و آن نیز محدود کردن قدرت سلطنت ، تدوین قانون اساسی، اجرای عدالت و دخالت دادن مردم در امور سرنوشت خویش بود. اما بهرحال این دو گروه برای اداره کشور و نوع حکومت هم رای نبودند. روشنفکران مذهبی می خواستند قوانین شرعی و اسلامی بر اجتماع حاکم باشد، هر چند که آن قوانین در کلیه موارد موردپسند روشنفکران نبود، روشنفکران سیاسی نیز خواهان اجرای قوانین ملی - مدنی بودند، هر چند که احتمال می رفت که این هم مورد قبول مذهبیون واقع نگردد.

چکیده:

"نهج البلاغه" مجموعه از سخنرانیها، نامه ها و کلمات قصار امام علی (ع) است ، که توسط "سید رضی" در قرن چهارم جمع آوری شده است . از موضوعات مهم نهج البلاغه عرفان است . گرچه تمام مضامین نهج البلاغه به نوعی به مسائل عرفانی مربوط می شود، اما در این رساله سعی شده است به مایه های عرفانی نابی که زیربنای فکری رهروان راه عرفان است ، توجه بیشتری شود بخصوص مواردی که از نظر کمی و کیفی چشمگیرتر بوده است . رساله ابتدا نگاهی به شخصیت امام علی (ع) و اثر مشهورش "نهج البلاغه" دارد. بعد از آن دیدگاههای امیرالمؤمنین علی (ع) را درباره انسان، ایمان، دنیا، مرگ و معاد شاهد هستیم. قسمت اعظم این رساله به عرفان در نهج البلاغه می پردازد و بیانات امام علی (ع) را درباره مضامین عرفانی مورد بحث قرار می دهد. در پایان به نمونه هایی از موانع سلوک اشاره شده است . ترسیم چهره ای عرفانی از علی (ع) هدفی است که منظور این رساله قرار گرفته است .

چکیده:

سعدی شیرین سخن به برکت معلومات و مطالعات و تجربیات و عبادات و هوش و استعداد وافر و طبع روان و اخلاص و دلسوزی و احساس مسئولیت در قبال نوع بشر و خدای خود و مهمتر از همه به مدد عنایت الهی و توسل به انبیا و اولیا توانسته است بنیانگذار مکتبی غنی و قوی در عالم تعلیم و تربیت گردد. تعالیم این مکتب قرنها رونق بخش محافل و مجالس تربیتی و ادبی در نقاط مختلف عالم اسلام مخصوصاً مناطق فارسی زبان بوده است. بزرگان جامعه، در کودکی و در مکتب خانه ها کلمات شیرین و جملات حکمت آمیز او را حفظ کرده و در بزرگی به کار بسته اند و همین امر سبب موفقیت آنها در زندگی دنیوی و رستگاری ایشان در حیات اخروی گردیده است. زحمات سعدی و دیگر بزرگان سبب دوام و قوام قوم ایرانی در مقابل هجوم اقوام مختلف گردیده است. سخن سعدی سهل است زیرا ورد زبان تمام افراد و طبقات مردم است و ممتنع است به علت آن که زبان آوران از آوردن مثل آن عاجز مانده اند. سعدی شاعری جامع است و در انواع سخن گوی سبقت را از دیگران ربوده است. به راه و رسم عشقبازی به همان اندازه آگاه است که در بغداد به تازی فقیهی متشرع، خطیبی زبر دست و ادیبی کم نظیر است. درمسیر آفاقی خود شام و روم را در نوردیده، به ماوراء النهر رفته و از سویی به زیارت خانه خدا نائل آمده و سرانجام تولای پاکان وطن او را مقیم زاویه ای درهمان شهر گل و بلبل نموده است. از مصر سخنانی شیرین تر از قند در بوستان بر دوستان ارمغان برده است. وی در سیر النفسی خود هر مویی بر تن خود را اعطایی از سوی خداوند می داند و از مرتب شدن ده انگشت بر دست و از فرو رفتن نفس و برآمدن آن درس می آموزد که خدا حق است. هدف تربیتی سعدی: هدف تربیتی سعدی پرورش انسان کامل است. انسانی که از پایبند هوی و هوس به در آمده و به جایی رسیده است که فرشته به آن راه ندارد. انسانی که جامع تمام فضائل اخلاقی و به دور از همه رذائل است انسانی که در دام دنیا گرفتار نگشته و با دست خود برگ عیش به گور خویش فرستاده است و خلاصه انسانی توانسته است شایستگی جانشینی خدا در زمین داشته باشد. در بعد اجتماعی نیز سعدی آرزوی تشکیل جامعه ای دارد که ارکان آن بر عدل و علم و احسان و نوعدوستی و صفا مبتنی باشد. جامعه ای نمونه و الگو برای تمام جوامع بشری. محتوای تعالیم سعدی شامل خداشناسی، خود شناسی، شناخت عوامل موثر در تربیت، تشویق به فضائل و منع از رذائل است. روش سعدی بیشتر از هر چیز بر پند و اندرز استوار است. اما او پند را که مانند دارویی تلخ است با شهد شیرین ظرافت آمیخته است. روش دیگر معرفی الگوها و نمونه هایی از زندگی بزرگان دین و حکمت در قالب داستان و به صورتی خواندنی از یک طرف و نقل حکایاتی از زندگی و سرانجام افراد شرور در تاریخ بشر به منظور عبرت ازسوی دیگر است. سعدی دراین مورد از بیان تجربیات و اشتباهات و خاطرات تلخ و شیرین خود نیز دریغ نکرده است. کلام شیوای سعدی به انسان ایمان و عشق و صداقت و اخلاص می آموزد او خود پرورده مکتب قرآن و اسلام است و آیتی از تأثیر اعجاز آمیز وحی الهی است که چنین بزرگان را تحویل جامعه بشر می دهد. عنوان: توضیح اشارات قرآنی و احادیث و نکات ادبی و عرفانی و اساطیری در دفتر دوم مثنوی معنوی پژوهشگر: درویش علی نژاد، علیرضا دانشگاه: آزاد اسلامی واحد، تبریز دانشکده: ادبیات سال: 1372 مقطع: کارشناسی ارشد استاد راهنما: قره بگلو، سعید الله کلیدواژه: قرآن/ کریم/ سوره/ بیت چکیده: توجه نویسندگان و گویندگان به آیات و احادیث (ادب فارسی تا مثنوی معنوی) به طور خود آگاه و ناخودآگاه تقریباً از همان اوان پایه گذاری ادب فارسی آغاز می شود یعنی از دورانی که هنوز نهال ادب پارسی در کشور ما نهالی نسبتاً جوان و تازه ریشه دوانیده بود و می رفت که با پشت سر گذاشتن یک دوره سخت و پر فراز و نشیب پویایی و نشاط دوران بالندگی و نمو را کسب کند. تتبع و تورق در آثار منثور و دواوین بجا مانده از این عصر نشان می دهد که چگونه بزرگان بر جسته علم و ادب از همان دوران آغاز شعر و نثر پارسی به آیات و احادیث توجه خاص داشته اند و آن را جهت تبرک و تیمن ندر سخنانشان به کار می گرفته اند. بررسی روند توجه گویندگان و نویسندگان از نخستین دوره ادب پارسی تا قرن هفتم دوره شاعر مورد نظر«مولانا جلال الدین بلخی» ما را متوجه این نکته می کند که به سهولت بپذیریم که عنایت و بسامد به کارگیری آیات و احادیث در ادب پارسی سیر صعودی داشته و هر چه از عمر نهال نو پا و شکننده ادب پارسی در ایران می گذشته و برتوش و توان آن افزوده می شده، توجه ادبا و علما به استفاده از احادیث بیشتر می شده است به صورتی که هر چه از دوران آغازین ادب پارسی دو رو به دوره شاعر مورد نظرنزدیک می شویم نه تنها آثار و نشانه های توجه بزرگان علم و ادب به آیات و احادیث رنگ نمی بازد بلکه بلعکس شاهد درخشش آیات و احادیث و معارف اسلامی در ادب قرون بعد، به ویژه قرن 6 و7 هستیم. بیان علاقه وافر ادبای فارسی به آیات و احادیث از نخستین سده ها معلول عواملی چند است که نگارنده در این قسمت با توجه به وسع و مایه علمی خود بر شمردن و توضیح آنها می پردازد. شاید بهترین و مهمترین نکته ای که بتوان درصد مطالب به عنوان عوامل توجه گویندگان و نویسندگان به آیات و احادیث جاداد فصاحت و بلاغت بی نظیر آیات قرآنی و به دنبال احادیثی است که از پیامبر اکرم و ائمه معصومین(ع) نقل شده است. توجه به آیات و احادیث به ناچار پیامدهایی نیز به دنبال داشت از جمله خواننده را وادار می ساخت تا مقدار متنابهی از آیات و احادیث را به طور ناخود آگاه به خاطر سپارد. این امر سرانجام سبب نفوذ آیات و احادیث در آثاری شد که از این بزرگان بر جای ماند. ما در زمینه فصاحت و بلاغت الفاظ و مضامین ادب فارسی مأخذی بهتر از قرآن سراغ نداریم و فرمایش خداوند متعال در قرآن کریم به خرده گیران و منکران مؤید گفتار ماست. عنوان: بررسی صرفی، نحوی، بلاغی و کلامی 6 جزء نخستین از کلام الله مجید از تفسیر ابوالفتح و مقایسه نسع در این تفسیر با 6 جزء نخستین از تفسیر کشف الاسرار میبدی پژوهشگر: کاظم خانی، بهرام دانشگاه: آزاد اسلامی واحد، تبریز دانشکده: ادبیات سال: 1376 مقطع: کارشناسی ارشد استاد راهنما: سلیم، عبدالامیر کلیدواژه: ناسخ/ منسوخ/ متشابهات/ آیات/ ایمان/ معاد/ امر به معروف چکیده: تأثیر قرآن کریم در ادب فارسی اظهر من الشمس است و اثری از بزرگان نسیه که محلی به آیاتی از قرآن مجید نباشد به عبارتی دیگر بدون آشنایی با قرآن و فهم آن، درک و حقایق زبان و ادب پارسی اگر محال نباشد آسان نخواهد بود همچنین عدم آشنایی به مکتب های کلامی فهم متون را مشکل خواهد ساخت. هدف عمده و اصلی این تحقیق قرائت چندین باره تفسیر ابوالفتوح رازی و تفسیر کشف الاسرار میبدی بوده و پس از آن بررسی نکات صرفی، نحوی، بلاغی و کلامی شش جزء نخستین قرآن مجید از تفسیر شریف ابوالفتوح و مقایسه آیات منسوخ در این اجزاء با شش جزء نخستین قرآن از تفسیر کشف الاسرار میبدی. برای نیل به این مقصود نکات صرفی، نحوی و بلاغی آیات شش جزء نخستین قرآن از تفسیر ابولفتوح به ترتیب آیات استخراج و نقل گردیده است و در ادامه موارد نسخ آیات از تفسیر ابولفتوح و کشف الاسرار در بخشی جداگانه بررسی و مقایسه شده است و در بخشی بررسی کلامی نیز مباحث کلامی بر اساس تعریف استاد مطهری از کلام و اصول پنجگانه شیعه فصل بندی و نقل شده است و اساس نقل مطالب در هر سه مورد مذکور ترتیب آیات بوده است و در اولین بخش به منظور پرهیز از تکرار آیات در هر بخش متن آیات و معانی آن عیناً از تفسیر ابوالفتوح آورده شده است و در خاتمه فهرستی از مفردات و حروف تهیه و ارائه گردیده است. عنوان: رخنه به میخانه زندان(فرهنگ اصطلاحات عرفانی در دیوان استاد شهریار) پژوهشگر: صراطی، ژیلا دانشگاه: آزاد اسلامی واحد، تبریز دانشکده: ادبیات سال: 1376 مقطع: کارشناسی ارشد استاد راهنما: شوقی نوبر، احمد کلیدواژه: ابلیس/ امربه معروف/ اسلام/ اخلاص/ حجاب/ حج/ رویا/ غربت/ مقام/ معرفت چکیده: عرفان راهی است که عاشقان حقیقت در آن قدم می گذارند و در راه وصول معرفت الهی به پیش می روند. البته با وجود آنکه هدف تمام عارفان طریقت یکسان است اما هرگروهی به مقتضای سیر وسلوک خویش طریقتی را اتخاذ نموده اند و افکار واندیشه های والای خود را در قالب تعبیرات خاص و ترکیبات ویژه عارفانه بروز داده اند. پیداست که جستجو و تفسیر اصطلاحات و تعبیرات صوفیانه کاری صعب می نماید و با اینکه تأویل و تفسیر آنها گاهی با این اصطلاحات برای اندیشمندان ضروری است. در رساله حاضر که حاصل چند سال تحقیق وکوشش بوده است، سعی نموده ایم تا ضمن شرح اصطلاحات مهم صوفیانه از کتب معتبر عرفانی مهمترین آنها را که به طور مختصر و ساده بیان شده جمع آوری نموده وسپس شواهد این اصطلاحات را در دیوان استاد شهریار مورد بررسی قرار دهیم تا اینکه پژوهشگران و علاقمندان علاوه بر دسترسی به رموز این اصطلاحات به جهت مزید فایده و یافتن معانی عرفانی در دیوان استاد شهریار به مطالعه بپردازند. در پژوهش انجام یافته با ارائه خلاصه ای از زندگی نامه استاد شهریار به بررسی تک تک اصطلاحات عرفانی در دیوان شهریار پرداخته است. عنوان: معرفی طریقه های صوفیه پژوهشگر: عبدی، بهار دانشگاه: آزاد اسلامی واحد، تبریز دانشکده: ادبیات سال: 1375 مقطع: کارشناسی ارشد استاد راهنما: شوقی نوبر، احمد کلیدواژه: صوفیه/ اباحتیّه/ اتحادیّه/ ادهمیّه چکیده: در مطالعه بحث صوفیه به دلیل گستردگی طریقه ها و پراکندگی آنها در گوشه و کنار جهان نا معلوم بودن تعداد آنها عدم دسترسی به منابع دست اول، زمان محدود و حجم کار، نارسایی قلم و... از جمله مشکلات درگیر بود. روش تحقیق به این گونه بود که ابتدا کتاب«فرهنگ فرق اسلامی» تألیف دکتر جواد مشکور را که به نظر بنده بهترین و موثق ترین منبع دراین زمینه می باشد، سطر به سطر خواندم و فهرست اسامی فرقه هایی را که مربوط به صوفیه بود از میان فرقه های مذهبی استخراج نمودم. در کنار بررسی نام فرقه ها باید به کلیاتی درباره مقتدا و موسس طریقه ها و آثار موسسان، سفرهای موسس طریقه ها، پیران پایه گذاران طریقه ها، خلفای موسس طریقه ها، سلسه تصوف طریقه ها، اصول تصوف و آداب و عقاید پیرامون طریقه ها و انشعابات طریقه ها باید پرداخت. شاید بتوان گفت که نتیجه حاصل از این تحقیق و نگارش شناخت منزلت مردان بزرگ و بعضی قهرمانان گمنام عالم تصوف و صاحب مکتب و آشنایی با مرام و مسلک عرفانی آنهاست تا آگاهی حاصل نماییم چه مردان بزرگی وچه مردمان با عقیده و ایمانی دهها و صدها سال قبل، به ویژه درایران، پدیدار شده اند وچگونه جا برانی آدم خوار آنها را به خاطر منافع مادی و دنیوی خود به دیار نیستی فرستاده اند وچه داستانهای بی سر وته برای علت مرگ آنها ساخته و پرداخته اند. نتیجه دیگر بهره مندی دانشجویان ادبیات فارسی از آن و هر قشری و گروهی که به نحوی علاقمند مطالعه و تتبع در این زمینه باشند. در این پژوهش به فرقی چون: باحتیّه، بابا کوهییّه، بکتاشیّه، تجانیّه، جلالیّه، حجالیّه، حلمانیّه، حلولیّه، حیدریّه، فالسکاریّه، خرّازیّه، خنفیّه، خلوتیّه، ذهبیّه، رفاعیّه، روزبهانیّه، روشنیّه، زیانیّه، سالمیّه، سنوسیّه، سهروردیّه، سهلیّه، سیاریّه، شاذلیّه، شبک، شمسیّه، صفویّه، صفی علیشاهیّه، طهنیوریّه، عیساویّه، غزالیّه، فتیان، قادریّه، قشریّه، قلندریّه، قونویّه، کازرونیه، ملاحتیّه، مولویّه، موسنعلی شاهیّه، نعمت اللیهه، نقشبندیه، نور بخشیه، نوریّه، واصلیّه و.. عنوان: بررسی جایگزین های کیفر حبس پژوهشگر: حیدری دانالوئی، مرتضی دانشگاه: آزاد اسلامی واحد، تبریز دانشکده: علوم انسانی و اجتماعی سال: 1383 مقطع: کارشناسی استاد راهنما: شیخ زاده، محمود کلیدواژه: آزادی/ کیفر/ حبس/ مجازات/ حقوق/ مجازات/ اسلامی چکیده: با مشخص شدن معایب مجازات زندان و عدم موفقیت رژیم زندان بانی در اصطلاح و باز پروری بزهکاران و افزایش تعداد جرایم و ازدحام زندانیان، نظام های کیفری تحت تأثیر نظریات جرم شناسی و قطعنامه های بین المللی که سیاست کیفری خاصی را در جهت جرم زدایی و محدود کردن مجازات سالب آزادی با استفاده از تدابیر خاصی چون تعلیق توأم با مراقبت به جای مجازات زندان به عنوان یک راهکار مشخص برای کاهش جمعیت زندانها و اصلاح و تربیت و بازسازی شخصیت اجتماعی مجرمین، و تقلیل هزینه های ناشی از اعمال مجازات های سالب آزادی زندانیان و پیشگیری از تکرار جرم را در پیش گرفته اند، نتایج خوبی به دست آورده اند. لذا ضرورت این امر نه تنها در سطح ملی بلکه اقدامات جهانی در سطح منطقه ای و بین المللی را نیز موجب شده است. عنوان: قواعد اخلاقی در حقوق مدنی پژوهشگر: پور محمد، اباست دانشگاه: آزاد اسلامی واحد، تبریز دانشکده: علوم انسانی و اجتماعی سال: 1383 مقطع: کارشناسی استاد راهنما: ستفاریان، ابراهیم کلیدواژه: اخلاق/ حقوق/ اسلام/ معاشرت/ ارث/ طلاق چکیده: در بررسی مختصری که دراین تحقیق به عمل آمده است این نتیجه را می توان گرفت که شاخه های مختلف حقوق از قواعد اخلاقی متأثر شده است. حقوق کیفری، در تنظیم مقررات خود بیش از همه؟ به اخلاق نظر داشته است. در رشته های دیگر حقوق مثل حقوق کار نیز تأثیر اخلاق مشهود است اما تأثیر و پیوستگی حقوق و اخلاق در قانون مدنی بیشتر از شاخه های دیگر حقوق است حقوق مدنی در قسمت تعهدات و اموال همان طور که در این تحقیق نیز مورد بررسی قرار گرفته است تأثیر زیادی از اخلاق گرفته است. اما قسمت دیگر قانون مدنی که تأثیر شدید از اخلاق گرفته است حقوق خانواده در قسمت اشخاص حقوق و قوانین مدنی است. طبع خانواده با حقوق و احکام آمرانه آن سازگار نیست و اثر قوانین در ایجاد نظم در آن ناچیز است. حقوق نمی تواند از کسی انتظار فداکاری داشته باشد، به ساختن انسانی غیر متجاوز و منظم قانع است و عدالت را در این می بیند که هر کس به حق خود برسد. ولی خانواده به چیزی بیش از این ها نیاز دارد. عنوان: فرق و مذاهب اسلامی در کشف الاسرار جلد 1 الی 5 پژوهشگر: برادر نصیری، یوسف دانشگاه: آزاد اسلامی واحد، تبریز دانشکده: ادبیات سال: 1375 مقطع: کارشناسی ارشد استاد راهنما: سلیم، عبدالامیر کلیدواژه: فلسفه/ اهل/ سنت/ متکلم/ قرآن/ بدعت چکیده: کتاب ارزشمند کشف الاسرار وعده الابرار تألیف دانشمندی موسوم به الامام السعید رشید الدین ابی الفضل بن ابی سعید احمد بن محمود المیبدی که آن را در سنه 520 هجری تألیف نموده، می باشد در کتابخانه آستان قدس دو نسخه از این کتاب وجود دارد: نخست نسخه نمره 176 مشتمل بر همین تفسیر از آغاز قرآن شریف تا آیه 192 از سوره البقره. نسخه دوم در تحت نمره 232 به نام تفسیر خواجه عبدالله انصاری که مشتمل بر سر آغاز کتاب است مولف تصریح کرده است به اینکه کتاب تفسیر شیخ الاسلام ابی اسماعیل عبدالله بن محمد انصاری را مطالعه نموده و چون آن را در نهایت ایجاز و غایت اختصار دیده به بسط و تفضیل آن همت بسته و در سال 520 هجری این کتاب را تألیف نموده و آن را کشف الاسرار وعده الابرار نام نهاده است. از امتیازات این تفسیر، تدوین عالی و آسان یاب آن است به این شرح که ابتدا آیاتی از قرآن می آورد و سپس در سه بخش یا سه نوبت آن را ترجمه می کند، نوبت اول ترجمه روان و شیوای آیات است بدون هیچ گونه تفسیر به سبک عامه مفسران و مفسران عامه. بخش یا نوبت سوم، اختصاص به تفسیر یا تأویل عرفانی دارد که ازنظر زیبایی نگرش و شیوایی نگارش کم نظیر است و در اینجاست که اشعار عرفانی فارسی و عربی و حکایات و روایات و کلمات قصار دل کشی از بزرگان صوفیه به ویژه از جنید، رویم، بشر حافی بایزید بسطامی، حسین بن منصور حلاج و بیش از همه خواجه عبدالله انصاری که غالباً او را پیرطریقت می نامد. نقل می کند. دیگر از امتیازات کشف الاسرار این است که مؤلفش با آنکه اهل سنت است (چنانکه گفته شد اشعری شافعی است. فی المثل مانند ابو حامد غزالی) ولی تعلق خاطر صمیمانه ای به اهل بیت پیامبر و ائمه شیعه دارد، چنانکه اخبار و احادیث بسیاری از علی بن ابیطالب و امام حسن و امام حسین و حضرت سجاد و امام باقر و امام صادق و ثامن الائمه(ع) نقل می کند نیز احادیث نبوی معتبری در مناقب حضرت علی(ع) انتساب قسمتی از این کتاب به خواجه عبدالله انصاری مربوط به این بوده که در مقدمه جلد اول کشف الاسرار مولف صریحاً از تفسیر شیخ الاسلام خواجه عبدالله انصاری هروی نام می برد. لازم به یادآوری است هر نویسنده ای که در مورد فرق و مذاهب کتابی نوشته سعی کرده است ک هفتاد و سه فرقه را در کتاب خود بیاورد و حال آنکه دراین چند صد سال اخیر فرقه های مختلفی به وجود آمده است از قبیل: شیفیّه (طرفداران شیخ احمد احسایی و سید کاظم رشتی و کریمخان قاجار در کرمان) همچنین فرقه احمدیه(طرفداران غلام احمد قادیانی) و وهابیه(پیروان محمد بن عبدالوهاب) و... در پایان پژوهش به برخی احادیث استناد کرده، ولی غالباً منابع آن حدیث را ذکر نکرده است. عنوان: فرهنگ صرفی معتلات، مهموزات و مضاعفهای قرآن کریم(از جزء 16 تا آخر جزء 25) پژوهشگر: سهند آبادی، عسگر دانشگاه: آزاد اسلامی واحد، تبریز دانشکده: ادبیات سال: 1376 مقطع: کارشناسی ارشد استاد راهنما: حدیدی، خلیل کلیدواژه: سوره/ معتل/ مهموزات/ مضاعف چکیده: رساله حاضر که تحت عنوان فرهنگ صرفی معتلات و مهموزات و مضاعف های قرآن کریم می باشد در پانزده عنوان طبق جدول به راهنمایی استاد گرانقدر جناب آقای دکتر حدیدی تهیه و تنظیم شده است و شامل اسم یا بعضی از مشتقات اسمی و فعلهای معتل(کلماتی که یک یا دو حرف از حروف اصلی آنها حرف عله باشد) و مهموز(کلماتی که یکی از حروف اصلی آنها همزه باشد) و مضاعف (کلماتی که دو حرف اصلی آنها مجانس باشد) استخراج شده از قرآن کریم است و زمان، باب، مصدر، ریشه، صیغه، اسم فاعل، اسم مفعول، امر حاضر، امر غائب، صفت مشهبه، صیغه مبالغه، افعل التفضیل یا وصفی، اسم مکان، اسم زمان و مصدر میمی آنها به ترتیب بیان گردیده است. شایان ذکر است که برای یافتن بابهای ثلاثی مجرد و مصادرشان مرتباً به فرهنگ های لغت مراجعه شده است و درحد الامکان از عناوین فوق هیچ کدام بدون مشاهده مستقیم در مأخذی معتبر نوشته نشده است و در نوشتن معانی و اسامی یا افعال محول شده از ترجمه های مختلف قرآن مجید و فرهنگ لغات معتبر یا تفاسیر مشهور استفاده شده است در صورت تفاوت معنایی، مآخذ و مشخصات مأخد و مشخصات مؤلف در پاورقی ذکر شده است. بر طبق نظر استاد محترم راهنما صفت مشبه و صیغه مبالغه فعل یا اسم مورد نظر با توجه به بار معنایی آن استخراج و در جدول ثبت شده است در صورت اختلاف معنایی در پاورقی به معنی مورد اختلاف اشاره کرده است در فعلهای ثلاثی مزید نیز صفت مشبهه و صیغه مبالغه ثلاثی مجرد افعال یا اسامی مورد نظر در صورت داشتن بیان شده است. به علاوه در افعل التفضیل یا وصفی و اسامی مکان زمان و مصدر میمی فعلهای ثلاثی مزید به مشتقات آنها در ثلاثی مجرد نیز اشاره شده است. عنوان: فرهنگ صرفی معتلات، مهموزات و مضاعفهای قرآن کریم از (جزء 1تا 10) پژوهشگر: سخن سنج، جعفر دانشگاه: آزاد اسلامی واحد، تبریز دانشکده: ادبیات سال: مقطع: کارشناسی ارشد استاد راهنما: حدیدی، خلیل کلیدواژه: سوره های/ قرآن/ صرف و نحو/ معتل/ مهموز/ مضاعف چکیده: قرآن چراغی است که روشنی آن فرو نمی نشیند؛ چشمه زاینده ای است که واردین از آن نمی کاهد؛ نشانه هایی است که روندگان بی آنها راه نمی یابند؛ دلیل کسی است که به آن سخن گوید؛ پیروزی کسی است که آن را حجت آورد؛ نگه دارنده کسی است که به آن عمل کند؛ سپر کسی است که برگیرد؛ دانایی کسی است که در گوش دارد؛ همانا قرآن کان ایمان و کانون آن، سنگ های بنای اسلام و پایه آن میدان های حق و راههای آن می باشد. تحقیق حاضر در زمینه علوم قرآنی با موضوع فرهنگ صرفی معتلات(کلماتی که یک یا دو حرف اصلی آن عله باشد) مهموزات(کلماتی که یکی از حروف اصلی آن همزه باشد) و مضاعف ها (کلماتی که دو حرف اصلی آن هم جنس باشد) قرآن کریم است، با راهنمای استاد بزرگوار دکتر حدیدی و دکتر اکرمی در مدت یک سال صورت پذیرفته و از 31 کتاب به عنوان مرجع و منبع در تهیه پایان نامه استفاده شده است؛ لازم به ذکر است که قرآن مرجع، در تدوین رساله ترجمه عباس مصباح زاده است. در این پایان نامه، بعد از اینکه مقدمه ای کوتاه در مورد عظمت قرآن نوشته شد؛ موضوع به پانزده عنوان تقسیم بندی گردید و سپس با توجه به منابع معرفی شده، مطالعاتی بر روی موضوع انجام گرفت و پایان نامه به صورت جدولی منظم مدون شد و سعی گردید آدرس مطالبی که از منابع و مآخذ عیناً نقل شده است در ذیل صفحات آورده شود؛ ضمناً منابعی که مورد مطالعه قرار گرفت و در تهیه پایان نامه مفید واقع شد در فهرست منابع و مآخذ به ترتیب نام خانوادگی و نام مؤلف و... ذکر شده است. عنوان: سیمای حضرت محمد(ص) در تفسیر کشف الاسرار و عده الابرار پژوهشگر: محدثی، محمد رسول دانشگاه: آزاد اسلامی واحد، تبریز دانشکده: ادبیات سال: 1377 مقطع: کارشناسی ارشد استاد راهنما: قره بگلو، سعید الله کلیدواژه: حضرت/ محمد/ پیامبر/ معجزه/ نبوت چکیده: هدف از انتخاب موضوع«سیمای محمد(ص)» در جلد 1و2 تفسیر کشف الاسرار آشنایی با این تفسیر ارزشمند و نشان دادن مقام والای حضرت رسول اکرم(ص) از زبان عالم عارف رشیدالدین میبدی است. روش کار چنین است که: با راهنمایی استادان محترم، ابتدا چند بار تفسیر کشف الاسرار به دقت خوانده و هر بار یاداشتهایی به صورت فیش از آن تهیه گردیده و در مواردی که به توضیح و بررسی از مطالب آن نیاز پیدا شد به منابع و تفاسیر دیگر مراجعه و هر موردی که در منابع نبود از استادان محترم رفع اشکال گردید. آنگاه فیش ها بر حسب موضوع تاریخی ردیف شده و معانی آیات و احادیث و توضیحات لازم بر آن افزوده شد و شرح های انشایی نیز بر آنها ضمیمه گردید. در تمام این مراحل استادان محترم و فاضل از راهنمایی های ارزنده خود دریغ نفرمودند. ترتیب موضوعات چنین است که: ابتدا به اوضاع تاریخی و اجتماعی پیش از اسلام پرداخته و آنچه که ادیان و پیامبران درباره حضرت محمد(ص) و ظهور آن منجی عالم بشریت بشارت داده اند جمع آوری شده و سپس فرهنگ حاکم بر جامعه زمان حیات حضرت رسول اکرم(ص) چه پیش از ظهور و چه پس از آن بررسی و عکس العمل مردم نسبت به آن حضرت از لابه لای مطالب کشف الاسرار جسته و بعد از تطبیق و تلفیق با یکدیگر به ترتیب ثبت شد. بدین ترتیب سیمای ملکوتی حضرت ختمی مرتبت که در جای جای تفسیر به وضوح می درخشد دریافته و با افزودن نکته ها و شرح های لازم دراین نوشته بیان شده است. اگر در نقل عین مطالب تفسیر الاسرار زیاده روی شده است خود را مقصر نمی بینم چراکه اهمیت موضوع به قدری زیاد است که هر کس نمی تواند در آن حد باشد که در حق مصطفی(ص) سخن گوید و لااقل من توان آن را ندارم. دیگر اینکه هدف شناختن و شناساندن تفسیر کشف الاسرار است که این امر نقل بیشتر عبارات و مطالب آن را ایجاب می کند زیرا که نمی توان به شیوایی و زیبایی سخن گفت. عنوان: تحقیق و ترجمه قصاید علویّات سبع در «ابن ابی الحدید معتزلی» پژوهشگر: حامد خوشبخت، فریده دانشگاه: آزاد اسلامی واحد، تبریز دانشکده: ادبیات سال: 1377 مقطع: کارشناسی ارشد استاد راهنما: حریری، خلیل کلیدواژه: مکه/ معتزله/ فرقه/ علی(ع) چکیده: اشعار این شاعر در چهار صد بیت و در قالب قصیده سروده شده است و موضوع یکی از قصایدش یک ستایش حضرت محمد(ص) است و بقیه در مدح و ستایش حضرت علی(ع) می باشد. البته در برخی ابیات به شهادت امام حسین و مظلومیت اهل بیت نیز اشاره نموده و ایشان را ستوده است. حقیر به نیت تبرک به مقام شکوهمند ایشان، به انجام این کار دست زده و البته چنانکه می دانیم در دین مقدس اسلام، تلاش و سعی برای انجام یک کار، مهم و مأجور است و موفقیت ظاهری در درجه دوم است. کارهایی که برای رسیدن به هدف مورد نظر انجام شده به قرار زیر است: 1- استخراج مفردات هر بیت و نوشتن معنی، ریشه و در مورد لزوم نوع آن از نظر صرفی یا توضیحات دیگر. 2- درج نکات نحوی مهم هر بیت. 3- مطالعه نکات تاریخی، نام شخصیتها در کتابهای تاریخ، تفسیر و یا اعلام. 4- درج معنی تحت الفظی و در صورت لزوم مفهوم بیت. 5- بررسی استعاره، تشبیه، کنایه در تعدادی از ابیات. عنوان: شخصیت زن در دیوان پروین اعتصامی و سید محمد حسین بهجت تبریزی(شهریار ) پژوهشگر: رادپور، علی اکبر دانشگاه: آزاد اسلامی واحد، تبریز دانشکده: ادبیات سال: 1376 مقطع: کارشناسی ارشد استاد راهنما: شوقی نوبر، احمد کلیدواژه: زن/ اسلام/ هنر/ ادب/ مادر/ رسالت/ قرآن چکیده: با توجه به اینکه تاریخ بشر پر است ازظلم و ستم هایی که در حق مظلومان و محرومان توسط حاکمان و ظالمان روا داشته اند و زن نیز به عنوان یک عنصر اصلی نیمی از پیکره جامعه را تشکیل می دهد همواره مصون از این تعرض ها و تفرغها نمانده است و علاوه بر اینکه مسئولیت های سنگینی را بر عهده داشته است، مورد بی توجهی قرارگرفته است و به ندرت جایگاه واقعی خود را در زمان حضرت رسول اکرم(ص) یافته است، چه بسا نیز در مورد او افراط و تفریط شده است و به نام آزادی و تساوی حقوق او را متاع و کالا و ملعبه قرار داده، به زنجیر کشیده اند و حق و حقوق و ارزش واقعی و معنوی او را پایمال کرده و مورد تمسخر قرار داده اند. در عصری که وسایل ارتباط جمعی از قبیل رادیو، مجله، تلوزیون، هنر و ... تهاجم گسترده ای را بر علیه فرهنگ و تمدن اصیل اسلامی آغاز کرده اند و تبلیغات سوء آنها گوش ها را کر کرده است، وظیفه هر مسلمان است که جوانان را که آسیب پذیر تر از هر قشر جامعه هستند آگاهی دهد تا پی به ماهیت تمدن پوچ و غیر انسانی غرب ببرند و به دنبال سراب، گمراه و هلاک نگردند. انصافاً در این راه دو شاعر بزرگ معاصر، پروین اعتصامی و سید محمد حسین شهریار سنگ تمام گذاشته تحت تأثیر تعالیم دین مبین اسلام، گفتنی ها را گفته اند و حق کلام را ادا کرده اند. مطلب مربوط به شخصیت زن در آثار دو شاعر بزرگ و در تمام دیوانشان پراکنده شده است. لذا بر آن شدم که با الهام از قرآن مجید، سنت نبوی، اشعار مربوط به شخصیت زن را از دیدگاه این دو بزرگوار بررسی کرده و یک جا به صورت مدون بر علاقمندان ارائه کنم تا دین خود را تا آنجا که مقدور است در این مورد ادا کرده باشم. بدین جهت به نظر می رسد لازم است در مورد حقوق و مقام و منزلت زن بیشتر بحث و بررسی به عمل آید تا موضوع بیشتر روشن گردد و انتخاب شعرا و بزرگانی که دراین زمینه شعر گفته و یا مطلب نوشته اند بیشتر مورد توجه قرار گیرد. بدین لحاظ اینجانب نظرات دو شاعر مذکور را که یکی زن و دیگری مرد است برگزیدم تا دیدگاه های مختلف آنها دراین زمینه مورد بررسی قرارگیرد. البته کتابهایی در ارتباط با شخصیت زنان نوشته شده است منتهی اکثراً در شعر، شعراء مورد بررسی قرار نگرفته و اگر چنین کاری صورت پذیرفته، متأسفانه تعدادی از قلم زنان ایفای تمام حق و حقوق آنان را در لختی و برهنگی و بی بند و باری و فحشاگری معرفی نموده اند. امتیاز بررسی و تحقیق حاضر در آن است که ضمن اینکه ابعاد مختلف شخصیت زنان از میان ابیات و کلیات اشعار این دو بزرگوار انتخاب گردیده، نقطه نظرات و ارزش ها و فضایل معنوی نیز از میان آنها نه تنها حذف نگردیده بلکه بیشتر مورد توجه قرارگرفته است. این پایان نامه موقعیت زن را قبل و بعد از اسلام و با بررسی هنر و جهاد اکبر نقش هنر در قبال عقیده و ایمان را بررسی نموده و با متذکر شدن پیام و تعهد ادبا، تعهد آنان را در ارائه نقش درست زنان بیان کرده است. عنوان: قضا و قدر در خمسه حکیم نظامی پژوهشگر: محسنی، محمد باقر دانشگاه: آزاد اسلامی واحد، تبریز دانشکده: ادبیات سال: 1374 مقطع: کارشناسی ارشد استاد راهنما: فرشبافیان صافی، احمد کلیدواژه: قضا و قدر/ مصیبت/ قدر و اندازه چکیده: با یک جمع بندی کلی از نگرش نظامی به قضا و قدر و اصطلاحات آنها از قبیل تقدیر و سرنوشت و حکم و غیره با اندکی تأمل درباره بینش او نسبت به مسأله انسان و سرنوشت به خوبی آشکار می شود که نظامی این اصطلاحات را در معنای حقیقی و مفهوم موضع له آنها به کار نبرده و اگر هم به کار برده باشد بسیار اندک و به طور اتفاقی است چرا که در آیات متعدد احادیث و روایات بی شمار قضا و معنای قول و امر که چیزی جز فرمان خلقت و آفرینش است به کار گرفته است و مثال واضح آن آیه«اذ قضی امرا فانّما یقول له وکن فیکون» می باشد و قدر را به معنی اندازه و اندازه گیری استعمال کرده اند. مثل«والله یقدر الیلُ و النهار» و «القمر قدّر ناهَ منازل» که قدر در آیات چیزی جز اندازه گیری در مورد شب و روز یا در مورد سیر ماه و مانند آن نیست. بنا براین در منابع اصیل اسلامی قضا در اصل به معنی حکم و فرمان و قدر به معنی اندازه گیری است و در باب احکام تکوینی و جهان آفرینش به کار می رود و گاهی در زمینه تکوین و تشریعی. رساله حاضر در 9 بخش ذیل تنظیم شده است: بخش اول: قضا قابل تغییر نیست بخش دوم: با قضا و قدر نباید مخالفت کرد بخش سوم: قضا یعنی مصیبت و گرفتاری بخش چهارم: گاهی می توان از دست قضا و قدر رهایی یافت بخش پنجم: تدبیر و تقدیر با هم سازگار نیستند بخش ششم: قضا و تقدیر گاهی به ضرر انسان بوده و موجب آوارگی می شود بخش هفتم: قضا و سرنوشت هر کسی به نیت او بستگی دارد بخش هشتم: تقدیر به معنی خلقت و خواست و مشیت الهی بخش نهم: قضا و قدر در مفاهیم مختلف عنوان: عفو و جایگاه آن در نظام حقوقی ایران پژوهشگر: سلیمی، حسن دانشگاه: آزاد اسلامی واحد، تبریز دانشکده: علوم انسانی و اجتماعی سال: 1382 مقطع: کارشناسی استاد راهنما: شیخ زاده، محمود کلیدواژه: عفو/ حقوقی/ حقوق/ خصوصی/ دیه چکیده: عدالت اجتماعی و نظم عمومی، قاطعیت و حتمیت نظام کیفری و احکام آن را طلب می کند و اینکه وقتی تعقیب عمومی شروع شد دیگر نتوان آن را قطع و یا موقوف نمود و یا بعد از صدور حکم، اجرای آن را متوقف کرد. اما در برخی مواقع محاکم قضایی با موانعی برخورد می کنند که مانع از تعقیب و صدور حکم در مورد متهمین و یا مانع از اجرای حکم صادره در مورد محکوین می شود. این موانع یکسان نیستند و از نظر ماهوی تفاوتهایی با هم دارند به عنوان مثال برخی موانع از قبیل: ضرورت شکایت شاکی، مصونیت و اناطه موقتی بوده و پس از حصول شرایط قانونی امکان تعقیب فراهم می شود برخی دیگر از این موانع از قبیل فوت متهم، امر مختوم کیفری و عفو و تعقیب را برای همیشه از تعقیب متهم و به جریان انداختن دعوای عمومی باز می دارد حقوقدانان از موارد اول تحت عنوان«موانع موقتی تعقیب دعوای عمومی» و از موارد بعدی با عنوان«موارد سقوط دعوای عمومی» نام برده اند. موارد سقوط دعوای عمومی نیز جملگی تابع حکم واحدی نیستند در پاره ای از موارد مانند حاکمیت امر مختوم، سقوط دعوای عمومی موجب سقوط دعوای خصوصی نیز می شود. حال آنکه در سایر موارد علی رغم سقوط دعوای عمومی دعوای خصوصی به اعتبار خود باقی می ماند(فوت متهم یا عفو) و نیز دسته ای از این موارد از قبیل فوت متهم یا امر مختوم، تعقیب یا اجرای حکم را به این دلیل متوقف می کند که عملاً موضوع تعقیب یا حکم منتفی گشته است و برخی دیگر چون فسخ قانون و عفو با توجه به سیاست جنائی و نیز مصالح اجتماعی سیاسی تعقیب یا اجرای حکم را متوقف می کنند. در این پژوهش سعی شده است که عفو و انواع آن و قواعد مربوط به آن و نیز جایگاه آن در نظام حقوقی ایران مورد بررسی قرار گیرد. عنوان: جایگاه عقل و دل در مثنوی معنوی مولوی پژوهشگر: محمدی، قباد دانشگاه: آزاد اسلامی واحد، تبریز دانشکده: ادبیات سال: 1385 مقطع: کارشناسی ارشد استاد راهنما: حدیدی، خلیل کلیدواژه: وحی/ قبض و بسط دل/ حجاب دل/ قرآن/ عقل/ پیر چکیده: مولانا با توجه به شّرم عرفانی و سیر و سلوک عارفانه خویش و همچنین معارف و اعتقادات مذهبی خود، در کتاب شریف مثنوی به دو موضوع بیشتر از بقیه پرداخته است: عقل و دل . و می شود گفت که دیگر موارد نیز به نوعی تحت الشعاع این حقیقت هستند. او در مثنوی از عقل تقسیم بندی هایی که انجام می دهد، مختلف است، ولی شاخص ترین آنها را شاید بتوان عقل کلی و عقل جزیی گفت و دیگر مراتب عقل هم، درجاتی از یک حقیقت به شمار می روند او گاهی عقل کل را بر پیامبر اسلام حضرت محمد مصطفی(ص) اطلاق می کند و در مواردی نیز، از آن صادر اول را اراده می کند. کل عالم صورت عقل کل است کو ست بابای هر آنک اهل قُل است (ص 479، ج 1 نقد وتفسیر و تحلیل مثنوی 1111) اما بر خلاف عقل کلی که مقدس و عالی است عقل جزئی منفعت طلب وحقیر می باشد. و غالباً این نوع عقل در عرفان مورد ستیز ودشمنی واقع می شود و در مقابل عقل و دل قرار داده می شود و به تعبیر خود مولانا اعتبار عقل به وسیله این عقل (جزئی) زیر سوال می رود و بی آبرو می شود: عقل جزئی عقل را بد نام کرد کامدنیا مر درابی کام کرد و تضاد عقل و عشق(دل) از اینجا ناشی می شود. قلب(دل) همواره مورد توجه و احترام بوده و جزء حساس ترین عضو آدمی به شمار می آمده است البته دل در طول تاریخ عرفان فرهنگ و تمدن دو تا معنی پیدا کرده است1- لغوی(اولیّه) 2- اصطلاحی(ثانویّه) و در عرفان بیشتر از تعریف دوم سخن می رود، آن لطیفه و نورالهی که در وجود آدمی نهاده شده است، حتی در قرآن کریم و احادیث نیز در مباحث ایمانی به دل خطاب می شود و مخاطب ایمان به پروردگار قلب انسان است. وبه قدری اعتبار پیدا می کند که خداوند می فرماید آسمان و زمین ظرفیت مرا ندارد تنها دل انسان (مومن) است که این گنجایش را دارد. و حتی شخص پیامبر اکرم(ص) اشاره دارد که؛ در وجود انسان پاره گوشتی است که اگر او اصلاح شد بقیه نیز اصلاح می شود.

چکیده:

فهرست مطالب پایان نامه حاضر به شرح ذیل می باشد: بخش اول: نکات صرفی و نحوی و بلاغی سوره فاتحه بخش دوم: نکات صرفی و نحوی و بلاغی سوره بقره بخش سوم: نکات صرفی و نحوی و بلاغی سوره آل عمران بخش چهارم: نکات صرفی و نحوی و بلاغی سوره نساء بخش پنجم: نکات صرفی و نحوی و بلاغی سوره مائده بخش ششم: نکات صرفی و نحوی و بلاغی سوره انعام بخش هفتم: نکات صرفی و نحوی و بلاغی سوره اعراف و در پایان نیز فهرست تفضیلی معانی حروف و مفردات و نکات بلاغی آمده است.

چکیده:

رساله حاضر تحقیقی است در باب یکی از مصطلحات مهم صوفیه یعنی مقام که به عنوان شرح مقامات سلوک تهیه و تنظیم شده است و چون لازمه شناخت«مقامات» شناخت احوال سالکان است قسمتهایی از این مکتوب به تعریف و تبیین احوال اختصاص یافته است. فهرست مطالب پایان نامه حاضر به شرح ذیل می باشد: بخش اول: کلیاتی در باره مقامات و احوال - فرق حال و مقام - مقام و قرآن - معنای لغوی مقام - مفهوم عرفانی مقام و مقامات - اولین کسی که در مقامات سخن گفت - سلوک امری روحانی است - هر نفسی را بر حسب استعداد و مقامی و قدمگاهی دیگر است - دو مکتب و شیوه عرفانی و مقامات - تعداد مقامات و ترتیب آنها - مقامات و مراحل سلوک از دیدگاه ابن سینا -آداب مقامات و احوال - گذر از مقامات و شرط آنها - حال و تعریف عرفانی آن - دوام یا زوال احوال - زمینه ظهور و آثار احوال - رابطه احوال و مقامات بخش دوم: تعریف و توضیح مقامات دهگانه بر اساس کتاب مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه - توبه - بدایت و اصل مقامات - معنای لغوی توبه - تعریف توبه - گفتار مشایخ در تعریف توبه -توبه موهبت حق است - توبه نصوح - اسباب و شروط توبه - نتایج توبه - از توبه توبه کردن - آیین توبه صوفیه - ورع - تعریف ورع از دیدگاه تصوف - درجات ورع - آیا تقوی مقامی از مقامات است - تقوی - مراتب تقوی - زهد و ترتیب مقامات - معنی و تعریف زهد - زهد از دیدگاه جبری شبلی - مورد زهد یا مزهود عنه - درجات زهد و طبقات زهاد - زهد زاهد و زهد عارف - فقر یکی از مقامات صوفیه - فقر - درجه های فقر - طبقات فقیران - فقر و طلب کفاف معیشت - صفت فقیر و نشان فقر - مقایسه فقر و غنا - صبر و معنی آن - صبر و قرآن مجید - صبر مقامی از مقامات عرفانی - اقسام صبر - صبر در صبر - شکر - فرق مدح و شکر و حمد - خوف مقامی از مقامات - رجا - توکل - رضا بخش سوم: مقاماتی دیگر که بعضی از مولفان آثار عرفانی آورده اند -اخلاص - ارادت - تسلیم - تواضع - خرن - ذکر - محاسبات -بخش چهارم: احوال بر اساس ترتیب و شمارش آنها در کتاب مصباح الهدایه بخش پنجم: سایر احوال - اطمینان - برق - دهش - ذوق - عطش - قلق - مراقبه یا مراقبت - سامره یا محادثه - مشاهده - هیمان - یقین - مراتب و درجات یقین

چکیده:

این دفتر که تحت عنوان «خرقه و خرقه پوشی در تصوف اسلامی و دیوان حافظ رساله اینجانب در دوره کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی بود در حقیقت شرح و بررسی یکی از واژه ها و اصطلاحات بی شمار عرفان و تصوف می باشد که در متون صوفیانه به آن بر می خوریم اما اینکه تصوف و به تبع آن خرقه پوشی از کی و به چه کیفیت هایی پیدایش یافته باید متذکر شد که با ظهور اسلام صحابه و تابعین بر اساس قرآن و سنت پیامبر(ص) یکی زندگی عادی معتدلانه داشته و با رعایت احکام و حدود شرع به کار و کوشش در امور اجتماعی و زندگی می پرداختند اما پس از پیامبر(ص) و خلفای راشدین با تأسیس حکومت امویان و پیدایش اختلاف آراء و عقاید در شؤن اجتماعی و سیاسی ومذهبی در میان مسلمانان و ستمگری های معاویه و یزید عده ای به گمان اینکه خود را از آلودگی و فساد و دنیا پرستی حفظ کنند از اوضاع کناره گرفته به ذهد و ترک دنیا پناه بردند و به نام زهّاد و عبّادو نسّاک مشهور شدند درنیمه آخر قرن دوم هجری گروهی به نام صوفی پیدا می شوند و طریقه آنها به اسم تصوف موسوم می گردد درقرن سوم هجری، تصوف به مرحله رشد وکمال می رسد و پشمینه پوشی گر چه رسم دیرین است و حضرت محمد(ص) و خلفای راشدین و به ویژه حضرت علی(ع) و دیگر صحابه و تابعین کما بیش این جامه را به تن آراسته اند اما تا نیمه قرن دوم هجری این لباس به عنوان شعار و جامه مخصوص صوفیه شناخته نمی شده است. صوفیان آیه شریفه وَ ثیابک فَطَهَّر لاَی فَقصَّر را اشاره به فرقه دانسته و سلسه سند خرقه خویش را به حضرت ختمی مرتبت می رسانند و معتقدند که حضرت فرموده است را «بر شما باد آن جامه پشمین تا حلاوت ایمان بیابید در دلهایتان» و با استناد به این فرمایش لبس مرقعه و خرقه را دانسته و پیروان خود را به پوشیدن و حفظ حرمت و قداست آن سفارش و ملزم می کنند. پوشیدن خرقه رمزی از ارتباط معنوی پیر و مرید است پوشاننده و پوشنده آن را شرایطی قائل اند و در پوشیدن آن رعایت آدابی را لازم می شمارند که همه این موارد در ساله مشروحاً بیان گردیده است. صوفیان در جایی این لباس را پاره می کرده اند و آن هنگام سماع بوده که از شدت شور و وجد حال خرقه را پاره کرده به حضار می انداختند که این عمل تخریق نام دارد. حافظ در اشعارش ترکیبات و مصطلحات زیادی از فرقه و دلق و مرقّع آورده که به صورت الفبایی و با شواهد شعری درفصل سوم رساله جایگزین شده است ضمناً اصطلاحات عرفانی متن رساله نیز به صورت الفبایی تعریف و ضمیمه رساله می باشد فهرست های اعلام، کتب متن، فرق و اماکن و مآخذ پس از تعاریف اصطلاحات عرفانی تنظیم گشته است.

چکیده:

در زمان پیامبر اسلام(ص) مفخر موجودات فرقه ای وجود نداشت تنها کسانی به نام منافقین بودند که باطناً ایمان نیاورده بودند، ولی در ظاهر اظهار اسلام می کردند. مسلمانان با وجود قرب زمانی با دوران پیامبر اکرم(ص) سرور کائنات و جانشینان وی گرفتار مسائل فرقه گرایی شدند، فرقه هایی که در اسلام پدید آمد نخست احزاب ودسته های سیاسی بودند که به تدریج به فرق مذهبی تبدیل گشتند و فرق تدرجاً به وجود آمدند. قدیمی ترین این فرق فرقه عثمانیه یعنی خون خواهان عثمان و فرقه شیعه یعنی طرفداران علی بن ابی طالب و خوارج و مرجئه بودند و سپس فرقه های کلامی مانند قدرّیه و معتزله و جبریّه و اشاعره در اسلام پدید آمدند. شهرستانی اختلافات کلامی اسلام را بر چهار اصل: اثبات ونفی صفات الهی، جبر و قدر، عقاید و اعمال، عقل و نقل قرار داده است. مبداء این فرقه گرایی از بیماری منجر به رحلت حضرت رسول اکرم(ص) شروع شد وهمچنین وجود آیات متشابه در قرآن مجید موجب سوء استفاده عده ای قرار گرفت. و نیز مجاورت بسیاری از مسلمانان با پیروان مذاهب قدیم مانند: یهودیان، زرتشتیان، مزدکیان، مانویان و آشنایی مسلمانان با فلاسفه یونان و روم، عقایدی را در اسلام وارد نمود و برخی از این افراد پیروان مذاهب قدیمی واقعاً مسلمان شدند و برخی به ظاهر اسلام آوردند و در باطن ایمان نیاوردند. مسلمان شدن برخی از آنها و یا تظاهر آنها به مسلمانی بر اساس افکار دینی که از دین قبلی خود در سر داشتند موجب شد که به حقایق اسلامی برحسب اعتقاد کهن خود نگریستند و این باعث اختلافاتی در مذاهب شد اعتقاد به توحید و رسالت پیامبر و قرآن مجید مورد احترام همه این فرق بود و اصول اسلامی را رعایت می کردند برخی از فرق در مورد اصول و فروع دین نسبت به فرقه های پیشن از زمان خود و یا معاصر، وجه تمایز و مشابهت هایی داشتند، برای مثال: «ابوالحسن اشعری در فروع فقه تابع مذهب امام شافعی شد ولی در اثبات عقاید دینی با وجود نهی اصحاب نسبت وحدیث ادله کلامی را به کار برد و اصول آن را با عقاید اهل سنت و جماعت وفق داد و مذهب اشعری را بنیاد نهاد. ابوالحسن اشعری بنیانگذار علم کلام جدیدی در میان اهل سنت و جماعت گردید. چون خود قبلاً با معتزله همکاری داشت روش کار ایشان و نقاط ضعف فلسفه آنان را می دانست به کمک علمای سنت و جماعت بساط ایشان را برچید. اگر چه معتزله براثر علبه اشاعره بر ایشان از میان رفتند و فرقه ای در اسلام به نام معتزله به جای نماند ولی بعضی از اصول عقاید ایشان مانند توحید و عدل و توجه به عقل در برابر قیاس در شیعه باقی ماند. حتی مسأله عصمت که از اصول عقاید شیعه در باب امامت است، از معتقدات بعضی از علمای معتزله چون ابراهیم بن سیار نظام بود. با مقایسه عقاید معتزله و شیعه می توانیم به این نتیجه برسیم که کلام شیعه بیش از حد تحت تأثیر عقاید و کلام معتزله قرار گرفته است و در حقیقت شیعه را به عقاید کلامیش می توان تولد جدیدی از فکر فلسفی معتزله دانست. چون عقاید مختلف کلامی در آثار ادبی دیده می شود برای فهم این اشعار لازم است که مکاتب کلامی مورد بررسی قرار گیرد. برای نمونه: به بینندگان آفریننده را نبینی، مرنجان دو بیننده را شم عدنی مذهبی فردوسی جلوه گر است و اذعان می دارد که از اثر به موثر باید پی برد وخداوند قابل رویت نیست و در جواب اشاعره می آورد که نباید بدو نیز اندیشه راه که او برتر از نام و از جایگاه

چکیده:

صائب تبریزی از شاعران مشهور زبان فارسی در قرن یازدهم هجری می باشد که اشعار فراوانی عموماً در قالب های مثنوی، قصیده و غزل سروده است. شاهکار شاعری صائب غزل های فارسی وی است که به واقع تنها غزل نیست بلکه عرفان و حکمت و معنی آفرینی هم هست. با توجه به این مقدمه هدف از نوشتن این پایان نامه تحت عنوان جلوه های عرفانی در جلد دوم وسوم دیوان صائب، بیان تفکرات عارفانه وی در لابه لای ابیاتش بوده که نشان دهنده عرفانی لطیف و مقبول در زندگانی صائب تبریزی می باشد. دراین راستا جلد دوم و سوم دیوان صائب نسخه صمد قهرمان که بیش از دو هزار غزل دارد بیت به بیت مطالعه شده است و در هر بیت که نکته و اصطلاح عرفانی بود است با ذکرشماره جلد و غزل یادداشت شده است و پس از اتمام مطالعه هر دو جلد، اصطلاحات به دست آمده را به ترتیب الفبایی تنظیم کرده و با مراجعه به منابع معتبر هر مورد توضیح داده شده است سپس در ذیل توضیح بعضی از ابیات شاهد مربوط به هر اصطلاح با شماره جلد و غزل آورده شده است. دیگر ابیات باقی مانده شاهد فقط شماره جلد و غزل و بیت آنها در آخر پایان نامه ذکر شده است که باز اصطلاحات به ترتیب الفبائی نوشته شده و شماره ها در ذیل آنها درج گردیده است. روش کار در آوردن ابیات شاهد نیز چنین بوده است که مطلع غزل وگاهی مقطع غزل همراه با بیت شاهد آورده شده است و در مواردی به جهت روشن شدن معنای عرفانی بیت، از ابیات دیگر غزل نیز استفاده شده است. درضمن حرف(ج) نشان دهنده جلد و حرف(غ) نشان دهنده غزل و حرف(ب) نشان دهنده بیت می باشد. وحرف اختصاری(تص.) در مفهوم تصوف می باشد. با توجه به تعریف عرفانی کلمات مورد نظر و با توجه به شواهد شعری آورده شده می توان ادعا نمود که صائب تبریزی شاعری عارف بوده و بینشی عرفانی داشته است و یا به زبان دیگر، متفکری عارف است و پاره ای از مراحل عرفانی از قبیل تسلیم، توحید، توکل، حیرت، خلوت، ذکر، رضا، طلب، فقر، وجد، و... را پشت سر گذاشته است.

چکیده:

مقصود از نوشتن این پیاننامه، تحت عنوان «تأثرات مولوی در مثنوی از نهج البلاغه» بیان این نکته بوده است که مولوی برخی از مضامین دینی و عرفانی و اعتقادی خود را در آثارش، به خصوص مثنوی معنوی از مولای متقیان (ع) برگرفته است و حتی در شیوه زندگی اش، حضرت علی(ع) را الگو و نمونه قرار داده و سعی کرده است پای در طریق وی نهد. برای اثبات این مدّعا کافی است به کتاب «پله پله تا ملاقات خدا» از دکتر عبدالحسین ذرین کوب رجوع کنیم و نحوه زندگی مولانا را در بسیاری از موارد از جمله فقر اختیاری با حضرت علی (ع) مقایسه کنیم در این راستا، ابتدا به طور کامل نهج البلاغه را از اول تا آخر خواندم و جملاتی که به نظر می آمد می تواند به عنوان مضامین مورد نظر در مثنوی به کار رود، یاداشت نمودم، سپس با مطالعه مثنوی، ابیاتی را که با کلام مولای متقیان(ع)، دارای مضامین مشترک بود، در آوردم و در برگه ها ثبت نمودم، پس از آن، شروع به خواندن کتاب احادیث مثنوی و شرح هایی که بر مثنوی نوشته شده است، کردم. نزدیک به 600 برگه جمع آوری شد و برگه های مشترک را که چندین شارح دیگر تنها به ذکر شماره صفحه اکتفا کردم. لازم به ذکر است مواردی که در ذیل آن از شارحی سند داده نشده است، نظر خود بنده می باشد. پس از پایان مرحله برگه نویسی، کلام علی(ع) را با«المعجم المفهرس لألفاظ نهج البلاغه» تطبیق دادم بسیاری از آنها چون درنهج البلاغه سید رضی نبود به دلیل محدودیت نام رساله حذف کردم. حتی مواردی که منطبق با فرمایش علی(ع) در آثار مولوی بود و در نسخه مذکور نبود، حذف گردید. خلاصه کدام اینکه مولانا به حضرت علی(ع) دلبستگی خاصی داشتند و او را«حجله عقل و دیده» وصف نموده و از فرمایش های وی بهره ها جسته است به همین خاطر عرفای شیعه، وی را شیعه می دانند و ستایش خلفای دیگر را در آثارش، به گونه ای تقیّه می شمارند.

چکیده:

مولانا با توجه به شّرم عرفانی و سیر و سلوک عارفانه خویش و همچنین معارف و اعتقادات مذهبی خود، در کتاب شریف مثنوی به دو موضوع بیشتر از بقیه پرداخته است: عقل و دل . و می شود گفت که دیگر موارد نیز به نوعی تحت الشعاع این حقیقت هستند. او در مثنوی از عقل تقسیم بندی هایی که انجام می دهد، مختلف است، ولی شاخص ترین آنها را شاید بتوان عقل کلی و عقل جزیی گفت و دیگر مراتب عقل هم، درجاتی از یک حقیقت به شمار می روند او گاهی عقل کل را بر پیامبر اسلام حضرت محمد مصطفی(ص) اطلاق می کند و در مواردی نیز، از آن صادر اول را اراده می کند. کل عالم صورت عقل کل است کو ست بابای هر آنک اهل قُل است (ص 479، ج 1 نقد وتفسیر و تحلیل مثنوی 1111) اما بر خلاف عقل کلی که مقدس و عالی است عقل جزئی منفعت طلب وحقیر می باشد. و غالباً این نوع عقل در عرفان مورد ستیز ودشمنی واقع می شود و در مقابل عقل و دل قرار داده می شود و به تعبیر خود مولانا اعتبار عقل به وسیله این عقل (جزئی) زیر سوال می رود و بی آبرو می شود: عقل جزئی عقل را بد نام کرد کامدنیا مر درابی کام کرد و تضاد عقل و عشق(دل) از اینجا ناشی می شود. قلب(دل) همواره مورد توجه و احترام بوده و جزء حساس ترین عضو آدمی به شمار می آمده است البته دل در طول تاریخ عرفان فرهنگ و تمدن دو تا معنی پیدا کرده است1- لغوی(اولیّه) 2- اصطلاحی(ثانویّه) و در عرفان بیشتر از تعریف دوم سخن می رود، آن لطیفه و نورالهی که در وجود آدمی نهاده شده است، حتی در قرآن کریم و احادیث نیز در مباحث ایمانی به دل خطاب می شود و مخاطب ایمان به پروردگار قلب انسان است. وبه قدری اعتبار پیدا می کند که خداوند می فرماید آسمان و زمین ظرفیت مرا ندارد تنها دل انسان (مومن) است که این گنجایش را دارد. و حتی شخص پیامبر اکرم(ص) اشاره دارد که؛ در وجود انسان پاره گوشتی است که اگر او اصلاح شد بقیه نیز اصلاح می شود.

چکیده:

هدف از انتخاب سیره حضرت محمد(ص) آشنایی با دیدگاه های سنایی، سعدی و مولانا و شناساندن هر چه بیشتر شمایل و خصال بی بدیل حضرت ختمی مرتبت، از آن منظر است به همین جهت سیره پیامبر اعظم که در لابه لای ابیات شاعران فوق الذکر نهفته بود، با راهنمایی های استادان گرانقدر به دقت مطالعه و پس از نگرش عمیق استخراج و در فیش های مورد نظر به صورت طبقه بندی ثبت گردید و بنا به صلاح ویراستار، راهنما و استاد مشاور قسمتی از ابیات معنی شد، چون شاعر مطلب را به قدری زیبا و کامل بیان نموده است که نیاز به شرح و بسط نبوده، و قسمتی از ابیات با توجه به اینکه منابع و مآخذ حدیقه، بوستان و مثنوی دراصل یکی بوده هم چون(قرآن کریم، احادیث مثنوی، نهج البلاغه، نهج الفصاحه، بحارالانوار و...) و فقط لفظ و قالب هرکدام شاعران فرق می کرد؛ با استناد به آیه یا حدیثی به نوشتن نوع سیره بسنده شده است، و در قسمتی از ابیات که مطلب احتیاج به شرح و بیان داشت؛ با راهنمایی های استادان، بر مطالب افزودم، این امر متضمن رفع اشکال بود که توسط استادان گرانقدر رفع گردید، و حقیر را در نوشتن این پایان نامه یاری فرمودند. با توجه به این که حکیم سنایی، سعدی و مولانا در بیان سیره حضرت ختمی مرتبت گوی سخن را از دیگران ربوده اند و چنان زیبا گفته اند و نوشته اند که توان سخن گفتن را از دیگران باز گرفته اند. سنایی: آمد از رب سوی زمین عرب چشمه زندگانی اندر لب سعدی: شفیع الوری خواجه بعث و نشر امام الهدی، صدر دیوان حشر مولانا: نام احمد نام جمله انبیا ست چونکه صد آمد نود هم پیش ماست از طرف دیگر حقیر چه مطالبی را ارائه دهد که به ذهن ثاقب و نظر صائب استادان، غریب و ناآشنا باشد؛ به قول ابوالفضل بیهقی: پیش آفتاب ذرّه کجا بر آید؟ البته دست، یارای نوشتن و زبان یارای بیان مطلب ندارد که در برابر آفتاب علم و دانش اظهار وجود کند یا مطلب بنویسد.

چکیده:

ابلیس یا شیطان(واقعاً) القاب چه اهمیتی دارند، نیمه ای از انسان است همانگونه که روح الهی و آن نفخه پاک نیمه دیگر اوست. حرکت به سمت هریک، شخصیت انسان را می سازد: الهی یا شیطانی! از بررسی اهم متون عرفانی چنین استنباط می شود که هرگاه حسد، غرور، کینه و هوس در رفتار و گفتار انسان جلوه نماید ابلیس درون قوام یافته، انسان به شیطان مجسم تبدیل می شود بدین سان شخصیت شیطان شکل پذیرفته قابل تعریف می شود و همه مضامین و صفاتی که در افسانه ها و حکایات و متون عرفانی برای ابلیس بر شمرده شده به عینیت می رسد. با این حال نگرش عرفان اسلامی به شخصیت ابلیس و ماهیت وجودی او، دوگانه و سخت متضاد است: عاشقِ دلباخته، ملعونِ مطرود! این تضاد شگفت انگیز در متن آفرینش انسان نیز قابل مشاهده است و بر این اساس، همسایگی خیر و شرّ عشق و نفرت، زشتی و زیبائی و روح الهی با نیمه شیطانی در درون آدمی، همواره مورد توجه عرفان اسلامی و البته تمامی ادیان و مکاتب آسمانی و بشری بوده، تحلیل آن اساس خلق آثار مهم تاریخ عرفان شده است. از سوی دیگر ابلیس، معیار، و محک الهی دراین عالم مادی است(عالمی که بی ابلیس، تصور ناممکن به نظر می رسد) و میزان شایستگی انسان برای عقوبت یا پاداش ابدی تنها با حضور ابلیس(نفس) در درون آدمی و جهاد یا دوستی انسان با او حاصل می شود. در هر حال ابلیس چه به عنوان عاشق دلباخته دارای سیمای مثبت و پارسا و چه به عنوان ملعون مطرود دارای چهره ای منفی و منافق باشد، اهمیت این پدیده اسرار آمیز هستی به حدّی است که تحلیل فرایند خلقت بی توجه به نقش دو جانبه او ناقص خواهد بود.

چکیده:

انسان دراین دنیای دود و ماشین سردرگم است ولی روح او در پرواز وجسم همچون رباط می اندیشد دراین دنیا تنها راه عرفان اسلامی است که بهترین یاری گر اوست و این تنها انگیزه بنده در نوشتن این رساله بود تا منبعی ولو کوچک رای دانشجویان در این رابطه باشد. بنده با علاقه تمام ابتدا عتاب کشف المحجوب و مصباح الهدایه را با دقت خوانده و سپس آیات قرآنی و احادیث و ارسال مشایخ و مشایخ را همراه با ترجمه آنان در فیشهای جداگانه نوشته و در هر فیش موضوع خاص عرفانی را برای آنها اختصاص دادم در ترجمه ها تا جایی که ممکن بود خود ترجمه را انجام دادم اصطلاحات و عناوین در این رساله به ترتیب حروف الفبایی تنظیم شده است و آن دسته از آیات و احادیث و اقاویل که مربوط به اصطلاحات عرفانی نبودند در بخش جداگانه ای در آخر رساله، ذکر شده اند. رساله حاضر شامل 170 اصطلاح عرفانی می باشد که تعاریف و اصطلاحات عرفانی بزرگ و اقاویل آنها را در بر دارد. موضوع دو کتاب کشف المحجوب و مصباح الهدایه، عرفان و تصوف اسلامی می باشد. هر چند که ریشه عرفان را که دارای دو جنبه نظری و عملی است، باید در اعمال جان و سّر وجود انسان جستجو کرد، عرفان عبارت از حال مثبتی است که در درجه اول در جان و ذات نفس انسان تجلی دارد و در مرتبه بعد در اعمال و رفتار آدمی آثارش ظاهر می گردد. در تاریخ بشر انسانهایی بودند که به نیازهای درونی بشر، آگاهی داشته و می دانستند که انسان در جستجوی حقیقت است، این انسانها کم و بیش دارای معلومات بودند لذا نمی توان گفت از انبیاء شناختی نداشتند، زیرا قرآن می گوید برای هر امتی پیامبر مبعوث شد، اینان به جای اینکه خود پیرو انبیا باشند و تشنگان حقیقت را به آن سرچشمه پاک هدایت کنند از نیاز بشر سوء استفاده کرده و دست به ساختن مکتب های روحی و اخلاقی زدند. تعداد این مکتب ها آن قدر زیاد است که معلوم نیست کسی موفق به احصای آن شود. می گویند تنها درهندوستان که به قول عده ای سرزمین عرفان و عارفان است. نزدیک به پنج میلیون مکتب وجود دارد! اگر مکاتب عرفانی یونان و ایران قدیم و مصر و مراکز بودایی را هم به آن اضافه کنیم معلوم نیست چه تعداد خواهد شد؟ نام این مکتب ها، به مکتب عرفان، مکتب اخلاق، مکتب جستجوی حقیقت است، ولی چون متکی به وحی نیست قسمتی مهم از قواعد آن خارج از طاقت بشر، و گاهی از قواعد عملی خالی است، و تنها دارای قواعد نظری است. آگاهان راه، عرفای شامخین، علمای عاملین، سالکان طریقت، اگر دم از عرفان می زنند و اگر به عرفان وعدت می کنند. مقصود عرفان مولود یونان، هند، ایران و اسکندریه نیست، بلکه عرفانی که آنان می گویند، مایه اش حال انسان و تعلیماتش مجموعه وحی، هادیانش انبیاء و اما مانند این عرفان، بر مبنای الهیت الله و نبوت انبیاء و امامت امامان است و معلم اول آن خداست. این عرفان است که باید در جوانان تزریق شود، و توسط آن غافلین را از خواب غفلت بیدار ساخت، توسط همین عرفان است که می شود خدا را عاشقانه پرستید.

چکیده:

بیشتر مسلمانان فارسی زبان به علت عدم آشنایی کامل با زبان عربی از دیر باز نمی توانسته اند آن گونه که لازم و شایسته بود، از گنجینه گرانبهای قرآن بهره مند شوند و خواندن تفاسیر و تصانیف عربی دشوار می آمد لذا مترجمان عالم و عالمان متعهد به امر امیر سامانی گام آغازین در ترجمه و تفسیر قرآن به زبان پارسی دری برداشتند و تفسیر عظیم محد بن جریر طبری را به زبان پارسی بر گرداندند و بعد از آن درطول تاریخ ترجمه ها و تفاسیر گرانقدری با وسواس و دقت تمام «طابق الغل بالفعل» به مسلمانان وخداشناسان تقدیم کردند ویکی از ترجمه های ارزشمند«کشف الاسرار وعده الابرار» است که با مهارت و استادی تمام با نثر شیرین فارسی پرداخته شده است و با عبارات و اصطلاحات عرفانی، با شور و شوق زاید الوصفی خوانندگان خود را با دریای عظیم قرآن آشنا می سازد. رساله در سه بخش ذیل تهیه شده است: بخش اول: مثل ها و ویژگی های نادر و خاص دستوری و سبک کلام جلد اول کشف الاسرار وعده الابرار بخش دوم: واژه ها و اصطلاحات عربی که ترجمه های جالب توجه دارند به ترتیب الفبایی آغاز آنها بخش سوم: توضیح واژه ها و اصطلاحات فارسی و عربی

چکیده:

کارهای خارق العاده ای که از جانب اولیاء الله صادر می شود و در اصطلاح عرفانی به «کرامت» مشهور است محور اصلی بحث در این تحقیق می باشد، کرامت مرتبه ای است پایین تر از معجزه و در درجه دوم از آن که، همواره یکی از موضوعات بحث برانگیز عرفانی بوده است. عرفا و متکلمین به تفضیل درباره تئوری های کرامات اولیاء الله سخن گفته اند. و کرامات بی شماری را به عرفا و اولیاء نسبت داده اند که گاهی از حد احصاء و شمارش بیرون است. در این پایان نامه سعی شده است که کرامات نسبت داده شده به عرفا در متون معتبر نثر فارسی از آغاز تصوف تا قرن ششم هجری سال (599 ه) گردآوری و به صورت منسجم و منظم ارائه گردد. در این مجموعه پس از جمع آوری کرامتهای اولیاء الله از متون یاد شده، این کرامات با رعایت ترتیب حروف الفبایی نامهای عرفا و با رعایت تقدم و تأخر زمانی آثار، به صورت منظم طبقه بندی و ارائه گردیده است تا اینکه مراجعه کنندگان و خوانندگان و پژوهشگران بتوانند تمامی کرامت های نسبت داده شده به اولیاء را در کتب گوناگون عرفانی به طور یکجا مقابل دیدگاه خود داشته باشند، تا بتوانند سریع تر و آسان تر به بررسی و مقایسه بپردازند.

چکیده:

در این نوشتار سعی بر این شده است که داستان آفرینش آدم و به خصوص انعکاس آن در برخی از آثار ادب فارسی بررسی شود و مقایسه ای بین آثار مختلف به عمل آید. تحقیق به عمل آمده شامل دو باب هر باب شامل چند بخش می باشد. در باب اول که با عنوان«بررسی داستان آدم از دیدگاه های مختلف آمده سعی بر این شده که داستان آدم(ع) به طور مفصل از دیدگاه های مختلف» مثلاً: ادیان و فرق مختلف قرآن کریم و سایر کتب دینی عرفانی و... بررسی شود ضمناً دراین قسمت به سر سجود ملائک برآدم(ع)، ابلیس و چهره های متفاوت او و انعکاس داستان آدم در ادبیات اشاره گونه ای شده است. در باب دوم که با عنوان بررسی جنبه های مختلف داستان آدم(ع) در برخی از آثار ادب فارسی ذکر شده است، شامل 8 بخش است که هر بخشی از آن مربوط به یک قسمت از قسمت های مختلف داستان آدم می باشد که این تقسیم بندی با استناد به قرآن کریم و سوره های مختلفی است که در آنها به نحوی اشاره به داستان آدم(ع) شده است. مثلاً در بخش اول که مربوط به«مشورت خدا با فرشتگان و ... » می باشد ابتدا شواهدی ازآثار مذکور در عنوان پایان نامه، ذکر شده و در پایان مقایسه ای بین آثار به عمل آمده و از آثار دیگر نیز شواهدی به آن افزوده شده است. و این روال تا پایان داستان آدم ادامه پیدا کرده است. در آخرین بخش باب دوم مطالبی تحت عنوان سمبول های داستان آدم ذکر شده است که در این قسمت با توجه به داستان آدم، تمثیل هایی که از این طریق و در زبان و ادبیات فارسی شده، ذکر گردیده است مثلاً: گندم سمبول لذت های حقیر مادی و مار سمبول انسانهای خوش ظاهر و کج باطن است.

چکیده:

جامعه شناسی یکی از مهمترین ارکان علوم در جوامع بشری بوده که عالمان و نویسندگان از قدیم درکتب ادبی نظم و نثر به آن پرداخته اند. خلق هر اثر که منشأ وجودی آن اندیشه خلاق و پویا بوده در جامعه تأثیر بیشتری ازخود به جا گذاشته است و با گذشت زمان و پیشرفت علوم ارزش و اهمیت تأثیر آن در انسان بهتر شناخته شده است. کتاب ارزشمند مثنوی نیز از این قاعده مستثنی نبوده زیرا اندیشه خلّاق مولانا معانی و مفاهیم عمیق اجتماعی، اخلاقی، عرفانی و تربیتی را در قالب مثنوی خلق کرده و نه تنها درمحدوده جامعه کشوری بلکه در سطح گسترده جوامع جهانی منشأ اثر گشته و به جاودانگی پیوسته است. این رساله به منظور روشن ساختن میزان تأثیر اندیشه های بلند و به ویژه دیدگاه ها و نظریات جامعه شناسی مولانا در رشد و تکامل اجتماعی و فرهنگی جوامع بشری نوشته شده است. به عبارت دیگر شعر، موسیقی، ادبیات و فرهنگ هنر محسوب می شوند و هنر بیانگر احساس و اندیشه است که در رشد و تعالی فرهنگ جامعه تأثیر بسزایی دارد، زیرا هنر با تمامی موضوعات زیر مجموعه خود وسیله ای خلاق، کارساز، و راه گشاست، که هر نوع پیشرفت، تمدن و نو اندیش و نیز انحطاط افکار ارتجاعی و اشرافی از این رهگذر ایجاد شده و تحولات بنیادی، اجتماعی و فرهنگی را به دنبال داشته است. کتاب مثنوی شریف نیز از این نوع مقوله موثر اجتماعی محسوب می شود. مولانا نظریات اجتماعی، عرفانی و تربیتی و اخلاقی خود را در قالب قصه و حکایت بیان نموده است. او عقیده دارد قصه و حکایت به مثابه پیمانه و معانی و مفاهیم عمیق در حکم دانه و حبوبات است در این طرز تلقی آنچه مهم و ارزشمند است دانه و حبوبات است نه ظرف و پیمانه! ای برادر قصه چون پیمانه ایست معنی اندوی مثال دانه ایست دانه معنی بگیرد مرد عقل ننگرد پیمانه اگر گشت نقل در واقع این شیوه بیانگر نقد حال انسانها ست که هر کس با خواندن و یا شنیدن داستانها سرنوشت خود را با سرنوشت قهرمانان آن مرتبط می داند و اتفاقاتی که رخ می دهد موجب شادی یا اندوهش می شود و در روح و اندیشه اش تأثیر می گذارد! بشنوید ای دوستان این داستان خود حقیقت نقد حال ماست آن بعد از مقدمه و شرح آثار مولانا و موضوعات مربوط به جامعه شناسی مسایل جامعه شناسی موجود در تمامی مثنوی به ترتیب حروف تهجّی تنظیم گردیده است و ذیل هر عنوان، توضیح و تجزیه و تحلیل مربوط به همان موضوع جامعه شناسی نوشته شده است. در تنظیم و تحقیق و نگارش این رساله از قریب به شصت کتاب به عنوان مرجع و مأخذ استفاده شده است.

چکیده:

حدیقه السعدا اثر منثور و منظوم ملا محمد فضولی عارف و شاعر قرن دهم کتابی است به زبان ترکی که در مقدمه آن نویسنده ضرورت نوشتن مقتلی که در بیان حالات سید الشهدا و یارانش در واقعه کربلا بوده و یادآور شده می گوید: چون مقتلهای موجود درباره واقعه کربلا به زبانهای فارسی و عربی است و طایفه ترکان نمی توانند از آن بهره ببرند، لذا اکابر و یاران از من در خواست کردند که مقتلی به زبان ترکی و در مورد واقعه کربلا بنویسم که عوام و خواص از آن استفاده کنند. من هم بدون توجه به کمی بضاعت و با توکل به خدای، به این کار شروع کردم و در نگارش این مجموعه کتاب روضه الشهدای مولانا حسین واعظی را مأخذ قرار داده و با مطالعه مقاتل دیگر اقوام به نوشتن کردم. در مورد این کتاب می توان گفت که کتاب حدیقه السعدای فضولی ترجمه ای آزاد از کتاب روضه الشهدای مولانا حسین واعظی می باشد که فضولی با ذهن نافذ و دقیق خود آن را بسط و گسترش داده و مطالب و روایات زیبا را که در کتاب روضه الشهدا نیامده، برحدیقه السعدا افزوده و بر شیرینی آن اضافه کرده است. این پایان نامه ترجمه فارسی کتاب حدیقه السعدا و توضیح نکات عرفانی و ادبی آن می باشد که ترجمه ای آراد بوده و سعی شده است تا حد امکان رعایت امانت شده و حتی از نظر نثر نثر مسجع که یکی از خصوصیات بارز حدیقه السعدا می باشد نیز مراعات شود و با ترجمه آن اهمیت نثر و نظم فضولی که متأسفانه تا به حال مورد بی مهری قرار گرفته و کمتر به شخصیت و آثار وی پرداخته شده است، آشکار و مشخص گردد. فضولی دراین کتاب با روش استادانه، از در بلا وارد شده و از مصائب و بلاهای عارفانه پیامبران عظام مانند حضرت آدم، نوح، ابراهیم، موسی، ذکریا، یحیی، یعقوب، یوسف، و ایوب و بالاخره از مصیبتهای پیامبر اکرم در مواجهه با قریش و بزرگان و اشراف آن قوم کشیده سخن گفته و از کیفیت معاش و وفات حضرت رسول اکرم و علی بن ابی طالب(ع) و فاطمه زهرا(س) و حضرت حسن(ع) با نثری بسیار شیوا و مسجع خبر داده و عزیمت حسین بن علی از مدینه به مکه و استقرار وی در کربلا و در نهایت شهادت او را بیان می دارد دراین کتاب به قدری به جزئیات پرداخته شده استت که گویی فضولی در لحظه لحظه روایاتی که بیان می دارد حضور داشته و دیده ها یش را به رشته تحریر در آورده است. فضولی در خاتمه، اسارت مخدرات و زنان اهل بیت و به شام رفتن آنها و مجلس یزید را به تبحر خاصی تحریر نموده است و از ابتدای کتاب تا به انتها علاوه بر نثر زیبا و مسجع، شعرهایی در اوزان مختلف و بطور گوناگون سروده و در لابه لای بندها گنجانده است که ارزش ادبی فراوان دارند. سپس کتاب حدیقه السعدا مقتل ترکی و در حقیقت گویای اعتقاد راسخ و ایمان و محبت بی ریای فضولی به ائمه اطهار و ولایت است و به طور کلی سیری در عوالم عرفانی ولاء و بلاء و صبر و تحمل در نهایت وصال و رسیدن به فضای فی الله را هم به صورت ملموس و عامیانه و هم به گونه ای مخصوص و عارفانه به تصویر می کشد و بزرگترین مزیت این کتاب را می توان دو بعدی بودن آن اعلام کرد. اول از جهت عام فهم بودن آن و دوم از جهت خاص بودن آن که در حقیقت بیان سیر و سلوکی است که عارف برای رسیدن به معشوق باید از آن بگذرد.

چکیده:

سعدی، مانند اکثر شاعران و نویسندگان اسلامی، در آثار خویش از مفاهیم نورانی قرآن و احادیث پیامبران و امامان بهره مند شده است و به خصوص در کتابهای بوستان و گلستان خود، به شیوه های گوناگون از این منابع پر برکت استفاده کرده است. در کتاب بوستان، بیتی و گاهی ابیاتی با هم به طور متوالی یا متناوب، معنی و مفهوم آیه و حدیثی را شامل می شوند. دراین کتاب شاعر اغلب به معنا و مفهوم آیه و احادیث به صورت «اشاره» و «تلمیح» توجه داشته است و ابیاتی که در آنها، آیات و احادیث، لغات و اصطلاحات را از آیات و احادیث اخذ کرده است. به تهدید اگر بر کشید تیغ حکم بماند کرّ و بیان صّم و بکم (بوستان، ب 20، ص 34) در این تحقیق، در رابطه با کتاب بوستان حدود 230 مورد از بیت و ابیاتی که به شیوه های گوناگون«اشاره»، «تلمیح»، «اقتباس»، «تحلیل»، «تضمین»، «تمثیل» و «اخذ لغات و اصطلاحات» از آیات و احادیث تأثیر پذیرفته اند از این مقدار حدود 180 مورد به صورت«اشاره» و«تلمیح» می باشد و درمرتبه بعدی«اقتباس» و «اخذ لغات و اصطلاحات» می باشند که تنها در دو مورد به«تمثیل» و یک مورد به«تحلیل» اشاره شده است. در کتاب گلستان نیز شاعر از اکثر شیوه های بهره گیری از آیات و احادیث استفاده کرده است. اما در این میان از شیوه«اقتباس» بیشتر استفاده کرده است و بعد از بیان مطالب اغلب برای تأیید و تأکید گفته های خویش، آیه و حدیثی را به عینه نقل کرده است و همان طوری که دراین تحقیق هم مشاهده می شود حدود 80 درصد ازجملات و ابیاتی که از آیات و احادیث تأثیر پذیرفته به صورت«اقتباس» و در اخذ لغات و اصطلاحات، از آیات و احادیث می باشند.

چکیده:

هدف از نوشتن این پایان نامه تحت عنوان«جلوه های عرفان در جلد اول صائب» بیان وجود چاشنی عرفان در زندگانی صائب تبریزی می باشد. در این راستا حدود نود اصطلاح از اصطلاحات اصلی عرفانی را که در جلد اول دیوان اشعار صائب، شاهد شعری داشهجعه به منابع معتبر معرفی کرده ایم. در مورد تمام اصطلاحات، اول با مراجعه به لغت نامه های معتبر (دهخدا، فرهنگ معین، فرهنگ آنند، راج ) معانی لغوی کلمه را نوشته، بعد با استفاده از چندین منبع ارزشمند، تعاریف عرفانی واژه را به طور واضح و آشکار آورده ایم و بعد اشعاری را از جلد اول دیوان صائب نسخه محمد قهرمان که اصطلاح عرفانی مورد نظر درست در معانی عرفانی به کار رفته، انتخاب کرده ایم. روش کار، در آوردن ابیات شاهد، این بود که اول شماره غزل را نوشته بعد بیت اول(مطلع) غزل را آورده و بعد از آن بیت عرفانی را که کلمه مورد نظر درآن به کاررفته است. به عنوان شاهد مثال نوشته ایم. معمولاً برای هر اصطلاح از چهار تا ده غزل، شاهد شعری آورده شده است و در مورد کمی از اصطلاحات که مثال شعری کمتر بود، ابیات دیگری ترجیحاً عرفانی از غزل و یا کل غزل انتخاب گردیده است. با توجه به تعاریف عرفانی کلمات مورد نظر و با توجه به شواهد شعری آورده شده، می توان ادعا نمود که صائب تبریزی شاعری عارف منش بوده است که درمراحل زندگانی خود از عرفان بهره جسته و احیاناً پاره ای از مراحل عرفانی را پشت سر گذاشته است، اما نمی توان ادعا کرد که صائب تمام مراحل طاقت فرسای عرفانی را عملاً طی کرده و یک عارف تمام عیار بوده است

چکیده:

خلوت و خلوت نشینی یکی از اعمال و امور بنیادی عرفان و تصوف است که اکثر نویسندگان در کتب عرفانی معمولاً قسمتی از کتاب را به این موضوع اختصاص داده و به بیان شرایط و آداب آن پرداخته اند. در بیان تعریف خلوت، کتاب ترجمه رساله قشریّه، خلوت را صفت اهل صفوت دانسته او حقیقت خلوت را نگه داشتن نفس از صفات رذیله و حیوانی می داند، کتاب مصباح الهدایه خلوت را امری محدث می شمارد که از مستحسنات صوفیان است و وسیله ای برای پالایش نفس از آلودگی طبیعت است تا صورت حق در آن خلوت نشینی ها نمایان شود، کتاب مرصاد العباد خلوت را بنای اصلی سلوک راه دین و بهترین وسیله برای وصول به مقامات یقین معرفی می کند، سهروردی در عوارف المعارف خلوت را وسیله ای برای رسیدن به محل منیف مقامات و منصب شریف احوال ذکر می کند، کیمیای سعادت خلوت را وسیله ای برای دوری از معصیت و رهایی از فتنه ها و فراغت ذکر و فکرت بیان می کند، خواجه عبدالله انصاری در طبقات الصّوفیه خلوت را چنین تعریف می کند که خلوت باز داشتن اذیت و آزار خود از خلق است و نگریستن در دوستی است، طرائق الحقایق خلوت را این گونه توصیف می کند که خلوت مجموعه ای است از چندگونه مخالفت نفس و ریاضت های تألیف یافته از تقلیل طعام و قلّت منام و...؛ کتاب او را دالاحباب نیز خلوت را وسیله مرتفع ساختن حجاب های دل سالک معرفی می کند، ما با توجه به تعاریف فوق می توان به طور خلاصه گفت که خلوت، ذکر و یاد خدا در تنهایی همراه با آداب و شرایط و اوراد خاصی است که عارف را قادر می سازد تا روحش در اثر ریاضت تلطیف شده و از امور دنیوی منقطع گردد و مستعد عروج به عالم غیب شود، درمورد لزوم خلوت نشینی باید گفت همانطور که بیشتر انبیا برای رسیدن به پیامبری وهمچنین برای استحقاق هم صحبتی با پروردگارشان از مردم عزلت گرفته و در کنج خلوت به ذکر و عبادت حق تعالی پرداخته اند، اولیاء الهی و عرفا نیز باید به پیروی از انبیاء متحمل ریاضت شده و در گوشه ای برای عبادت خدا به خلوت بنشینند تا طبق گفته پیامبرین نیابیع حکمت از قلب بر زبانشان جاری شود. خلوت نشینی یا چله نشینی دارای شرایط و آداب خاصی است که درکتب عرفانی به گونه ای متفاوت ذکر شده که می توان آنها را به طور اختصار چنین بیان کرد. نیّت، غسل، دوام وضو، دوام روزه، قلّت طعام، قلت خواب، قلت کلام، نفی خواطر، دوام عمل، عزلت در خانه ای تاریک و خالی، ذکر دائمی لا اله الّا الله، دل به دل شیخ دادن، صبر، تسلیم و رضا در برابر مشیت الهی. خلوت نشینی همچنین دارای اوراد ونمازهایی است که شخص خلوت نشین باید همیشه با جمیع اجزای وجود قولاً و فعلاً و عملاً و حالاً به ذکر و خواندن آنها قیام کند و لحظه ای از اوقات خود را به بطالت نگذراند. از جمله نمازهای خلوت، نماز تهجّد، نماز اشراق، نماز صخی و نماز زوال است که علاوه بر نمازهای پنجگانه یومیه باید گزارده شود و نیز سالک باید قسمت اعظم روز و شب را به تلاوت قرآن بپردازد. طول مدت خلوت نشینی با استناد به آیه 142 سوره اعراف و قول پیامبر که فرمود: هرکس خود را چهل شبانه روز برای خدا خالص گرداند، چشمه های حکمت از قلبش بر زبانش جاری گردد، چهل روز تعیین شده و حکمت تعیین چهل روز آن است که به هر روزی حجابی از حجب دل سالک مرتفع شود و قربی پدید آید تا بعد از چهل روزی که صاحب خلوت به اخلاص برمی آورد حجاب های چهل گانه مرتفع و منکشف گردد و مشاهدة جمال ازلی او را محقق و مصور گردد و نیابیع حکمت از دل او بر زبانش جاری گردد

چکیده:

این پایان نامه که موضوع آن شرح اصطلاحات عرفانی مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه می باشد از یک مقدمه و متن اصلی تشکیل شده است. در مقدمه سعی شده است که با توجه به موضوع این پایان نامه، به اهمیت اصطلاحات عرفانی در متون نظم فارسی پرداخته شود و پس از توضیح کلی درمورد اهمیت اصطلاحات عرفانی، به عنوان مثال چند نمونه از اصطلاحات عرفانی را که در بعضی از متون نظم فارسی به کار رفته است ذکر شود تا اینکه اهمیت و ارزش والایی که این اصطلاحات در متون نظم دارا می باشند شناخته شود. البته در متن اصلی هم اساس کار بر این بوده است که پس از نوشتن و جمع آوری فیش های اصطلاحات عرفانی، به ترتیب الفبایی در متن قرار داده شود. لازم به یادآوری است که برای شرح این اصطلاحات عرفانی، سعی شده است که از فرهنگ ها و منابع دست اول و سایر کتب عرفانی موجود دراین زمینه استفاده کرده، به خاطر رعایت انصاف آنچه که دراین منابع به کاررفته است بدون کمترین تصرفی در متن قرار داده شود. بنا به ضرورت و پیشنهاد استاد راهنما هر جا که لازم بوده است توضیحاتی بر این مطالب مورد استفاده افزود شده است و در مواردی که مطالب مورد استفاده از سایر کتب، از لحاظ نگارشی اشکالی داشته است، نگارنده آنها را تصحیح کرده و شکل درست و صحیح آن را در متن قرارداده است و همچنین بعضی از احادیث و عبارات عربی بدون اعراب، اعراب گذاری شده و بعضی از آیات و احادیث نیز ترجمه گردیده و در پاورقی متن اصلی گنجانده شده است. بالاخره تلاش شده است که با استفاده از منابع و کتب مختلف، هر کدام از اصطلاحات عرفانی تا آنجا که مقدور است به صورت جامع و مانع شرح داده شود. پس از متن اصلی، منابع و مآخذ قرار گرفته است که در این قسمت هم سعی شده است فهرست منابع و مآخذی که در نوشتن این پایان نامه استفاده شده است به ترتیب الفبایی نام خانوادگی نویسنده و سایر مشخصات آنها ذکر گردد. هدف اصلی این پایان نامه کمک به دانشجویان و دوستداران ادب وعرفان در مورد اصلاحات عرفانی کتاب ارزشمند مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه می باشد.

چکیده:

تردیدی نیست که هر صنف از عالمان را الفاظی خاص هست و از جمله در میان صوفیان نیز الفاظ و اصطلاحاتی متداول است که مقاصد خود را با آن اصطلاحات بیان می کنند به گونه ای که مفهوم آنها بر دیگران پوشیده است. هدف از نوشتن این رساله سهولت مراجعه برای یافت و دریافت اصطلاحاتی است که در این کتاب آمده است. کتاب«شرح التعرف لمذهب التصوف» در چهار بخش است. مطالب بخشهای اول و دوم و بخش سوم تا باب بیست چهار بیشتر مسائل کلامی به صورت معتدل و نزدیک به مذاهب اهل سنت است. و از باب بیست و چهار بخش سوم اصطلاحاتی که خاص این طایفه است ذکر می گردد که هدف استخراج همین اصطلاحات است. اما از بیان بعضی از معارف صوفیه در توحید، جبر، شفاعت، معراج و ... فرو گذاری نشده است. روش کار در تدوین این رساله چنان است که اصطلاحات عرفانی با تعریف و شرح مختصری از هر کدام ذکر گردیده است که بیشتر عبارات مشایخ صوفیه است و معانی مختلفی که مشایخ صوفیه از آن اصطلاحات اراده کرده اند با یکدیگر بی تناسب نیستند. بعضی از اصطلاحات خود عنوان یک باب در متن کتاب شرح التعرف است مانند: سکر، سماع و.. اما بعضی دیگر از لابه لای متن استخراج شده است مانند: مخلص، وقت، جذب و... در تعریف اصطلاحات ترجمه عبارات عربی«التعریف لمذهب التصوف» تا حد امکان محفوظ است و حکایتها و بحثهای فرعی و مطالب تکرای که تا حدودی هم زیاد است حذف شده است و فقط چکیده مطالب بیان گردیده تا مفید واقع گردد. به طور مثال تکرار حکایت شبلی و فرمودن او مریدان را به سفر حج در صفحات (161،1091،1770) و حکایت حادث محاسبی در صفحات(423، 1744) سعی شده در تعاریف اصطلاحات به خصوص توضیحاتی که از زبان مستعلی بخاری ذکر شده است به نثر فارسی روان و ساده بیان گردد و در بعضی مواضع جملات و عبارات عیناً نقل شده تا موجب تحریف معنا نشود. و هر جا ضرورتی پیش آمده است که از آیه یا حدیثی استفاده شود آن آیه یا حدیث با معنا درمتن آمده است در ذیل صفحات مشخصات آیات قرآنی ذکر گردیده است. و اگر راجع به یک اصطلاح خاص در قسمتهای مختلف کتاب مطلب و سخنی آمده جمع آوری و با ارجاعات در ذیل صفحات مشخص گردیده است. مثلاً راجع به«وجد» در صفحات(196، 407،1336،1452،1636) مطالبی در متن شرح التعریف لمذهب التصوف آمده، که تمامی اینها در ذیل اصطلاح «وجد» ذکر شده است. روش کار تقریباً شبیه فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی منابع و مآخذ متعدد است. بیشتر اصطلاحات این کتاب مربوط به کردار و خوی صوفیه مانند تقوی زهد یا بیانگر ریاضت و آدابی مانند: خلوص، وجد، شور مانند: سماع می باشد.

چکیده:

در آثار مکتوب فارسی به ویژه از نیمه دوم قرن پنجم هجری به بعد کمتر اثرادبی، عرفانی، اخلاقی، تاریخی را می توان یافت که از تابش نور قرآن و حدیث بی نصیب مانده باشد. از اوایل سدة چهاردهم هجری شمسی و رفته رفته با کلام خدا و گفتار معصومین(ع) آشنا شدند و هرکس فراخور استعداد و ظرفیت خویش از آن دو سرچشمه حیات بخش مستفیض می گشت. بدیهی است آنانکه اهل قلم و کتاب و سخن بودند بیش از همه بهره می بردند و درگفتار و نوشتارشان تابش انوار قرآن و حدیث بیشتر جلوه می نمود. رساله حاضر از دو بخش به شرح ذیل تشکیل شده است: بخش اول: الف) زندگی نامه،آثار، سبک شعر و افکار حکیم ناصر خسرو قبادیانی ب) طرق اقتباس و استفاده ناصر خسرو از قرآن کریم ج) نمونه هایی از تأثیرات قرآنی در دیوان حکیم ناصرخسرو بخش دوم: الف) شرح حال و آثار و افکار حکیم سنایی غزنویی ب) شیوه های اقتباس و استفاده حکیم سنایی ازآیات قرآن در حدیقه ج) نمونه هایی از تأثیرات آیات قرآنی در حدیقه سنایی

چکیده:

با توجه به اینکه خداوند کلام خود را در اوج فصاحت و بلاغت بیان فرموده است و از فصیح و بلیغ بودن کلام قرآن همین بس که تا کنون هیچ کسی نتوانسته است سخنی به فصاحت و بلاغت کلام قرآن بیاورد. لذا در این مجموعه سعی شده است در حد توان و وسع ویژگی های صرفی و نحوی و بلاغی قرآن به طور ساده و صریح توضیح داده شود. علاوه بر نکات صرفی و نحوی و بلاغی قرآن در مقدمه این رساله فضایل و احادیث و روایات خاندان عصمت و طهارت و اهل بیت(ع) را با استفاده از کشف الاسرار و در ارتباط با آیات قرآن ذکر گردیده است. آیاتی که در آنها نکته های صرفی و نحوی و بلاغی وجود دارد پس از ذکر تمام آیه به همراه معنی مورد بررسی قرار گرفته و همچنین مطالبی که در داخل پارانتز آمده است مواردی است که نکات صرفی و نحوی و بلاغی در مورد آن آمده است.

چکیده:

بخش نخست : بررسی موضوعات و مضمون های اصلی دوران مشروطه که زیر عنوان آزای گرایی ، وطن ستایی ، توجه به علوم و فنون جدید و ... می باشد بخش دوم : شامل بررسی اوزانی که در دوران مشروطه دستخوش تغییراتی شده اند و یا اوزانی که بیشتر به انقلاب مشروطه و محتوای آن مربوط شده است بخش سوم : گیرودارهایی که بین سبک گذشتگان و سبک عصر مشروطه به وجود آمده بود مورد بررسی قرار گرفت زیرا همانطور که می دانیم عصر مشروطه تفاوت های زیادی هم از نظر ساختار و هم از نظر محتوا با دوره های پیش از خود دارد واضح است که هر گونه بدعت ، مخالفت هایی را به همراه دارد بخش چهارم : زندگی نامه شعرای عصر مشروطه به همراه مختصری از سبک آنان می باشد که سعی شده با معرفی شعرای مشهور این دوره خوانندگان محترم با سخن سرایان این دوره و شیوه اشعار آنان آشنا شوند بخش پنجم : توضیحاتی درباره تاریخچه پیدایش شعر نو و چند تن از شعرای نوپرداز آمده است هدف از انتخاب این موضوع برای پایان نامه علاقه شخصی به اشعار پر شور و انقلابی این عصر می باشد به جز محتوای دلنشین اشعار این دوره ساختار بعضی از اشعار از جمله مسمط، مستزاد و تصنیف است که به خاطر سادگی و روانی هر ذوق سلیمی را به مطالعه فرا می خواند برای جمع آوری اطلاعات لازم ، دیوان شعرای این دوره به طور کامل مطالعه شد، لازم به ذکر است منابع در دسترس دچار نوعی یکنواختی بوده اند و به همین دلیل سعی شده از تجربه شخصی در این راه استفاده شود

چکیده:

هدف پژوهش بررسی روشهای مختلف واژه سازی علمی در زبان فارسی از دیرباز تاکنون است روش پژوهش بصورت کتابخانه ای می باشد. کتابها، مجلات و مقالات تحقیقی مورد مطالعه قرار گرفته است . همچنین به منظور ارائه مثالها، از فرهنگها و واژه نامه های تخصصی مختلف و جزاوات موجود در آرشیو فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی استفاده شده است طرح پژوهش : چهارچوب تحقیق ، مبانی نظری ، تجربه های زبان فارسی درعلم ، بررسی نقش وندها و وندواره های زبان فارسی در ساخت واژه های علمی ، بررسی امکانات زبان فارسی در ساخت واژه های علمی ، اصول و ضوابط واژه گزینی (به نقل از فرهنگستان زبان و ادب فارسی ) نتیجه کلی : اصطلاح زبان علم ، اصطلاحی پوششی و فراگیر است که کلیه گونه هایی را که در علوم مختلف کاربرد دارند را در خود فرا می گیرد. زبان فارسی دارای امکانات و توانائیهای زیادی برای بیان مفاهیم و اصطلاحات علمی بیگانه می باشد. این زبان با دارا بودن گنجینه غنی از پیشوندها و پسوندهای زبان فارسی و همچنین بااستفاده از افعال اسمی / جعلی و فرآیندهایی چون قرض گیری یا وام گیری و اختصارسازی قادر به ساخت واژه های علمی است

چکیده:

گویش شناسی یکی از شاخه های زبان شناسی است که به دلیل تنوع و اهمیت آن، تحقیقات زیادی در خصوص آن انجام شده است. اما علیرغم تنوع پژوهش ها، به علت عدم آگاهی پژوهش گران از تحقیقات انجام شده، موارد تکراری و همسان نیز بسیار مشاهده شده است. این تحقیق در راستای گردآوری پایان نامه های گویشی و ارائه ی بانک اطلاعات برای دانش پژوهان انجام گرفته است. انجام این تحقیق با مراجعه مستقیم به کتابخانه های دانشگاههای تهران و مطالعه کلیه پایان نامه های گویشی و ارائه چکیده و نقد مختصر از هریک بوده است. در این پژوهش، تعداد ۲۲رساله دکتری و ۵۲۳ پایان نامه کارشناسی ارشد از ۱۳ دانشگاه بررسی شده که به ترتیب اولویت تعداد پایان نامه های موجود در آن ها عبارتند از دانشگاههای: تهران، آزاد اسلامی، علامه طباطبایی، شیراز، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تربیت مدرس، پیام نور، فردوسی مشهد، اصفهان، شهیدبهشتی، کرمان، اهواز، دانشگاه ملی ایران. از مجموع ۵۴۵ پایان نامه، ۲۲، ۴٪ دارای نظریه بوده اند. ۴۸، ۴۳٪ از مجموع پایان نامه ها به کل یک گویش، ۳۲/۲۵٪ به صرف، ۱۰٪ به واج شناسی، ۵، ۲٪ به آواشناسی و صرف، ۳، ۵٪ به نحو، ۰۹٪ به صرف و نحو و ۳، ۱۲٪ به موضوعات مختلفی از قبیل زبان شناسی اجتماعی، آموزش، طرح ملی گویش شناسی، اطلس زبانی و ... پرداخته اند. براساس یافته های این تحقیق، علیرغم مشاهده موارد محدود تکرار در پژوهش ها، تحقیقات اخیر در زمینه گویش شناسی از رشد قابل توجهی برخودار بوده و علاوه بر آن، با اصول زبان شناسی مطابقت بیشتری دارد.

چکیده:

بررسی تاثیراتی است که فعل جمله پایه به لحاظ واقع انگار و یا عاطفی بودن بر جمله پیرو می گذارد. در این تحقیق جمله های پایه در دستگاه متمم زبان فارسی به سه دسته فعلهای واقع انگار، غیر واقع انگار و عاطفی دسته بندی شده اند. هدف آن است که مختصه های نحوی و معنایی و کاربردی این سه دسته افعال مورد بررسی قرار گیرد تا تاثیر آنها بر جمله های متممی که به همراهشان می آید آشکار گردد روش پژوهش : منابع موجود در این زمینه و استفاده از کتابخانه و پایگاه داده های زبان فارسی پژوهشگاه علوم انسانی نتیجه کلی : بر اساس داده های مشروح و تحلیل شده در فصلهای مختلف این تحقیق می توان مشخصه های اساسی افعال واقع انگار و غیر واقع انگار را طبقه بندی کرد این مشخصه ها عبارتند از مشخصات ساختواژه ای - نحوی - معنایی - وجه جمله های پیرو که در مورد افعال واقع انگار و غیر واقع انگار متفاوت است . عاطفی بودن که ارتباط نزدیک با واقع انگار بودن دارد و بالاخره مشخصه های کاربدی که در واقع انگار بودن موثر است

چکیده:

هدف تحقیق بررسی چگونگی پیدایش فارسی دری و انتخاب آن به عنوان زبان رسمی کشور (چه گفتار چه نوشتار) توان نهفته و عملی این زبان (در خدمت به فنون و علوم ) روند دگرگونی لغوی از نظر لفظی و معنایی بررسی صرف و نحو در متون برگزیده نظم و نثر این دوره است روش تحقیق : بررسی در اقوال و کتابهای صاحبنظران در زمینه سبک شناسی ، دستور تاریخی زبان فارسی دری و تکوین فارسی مراجعه شده و روند پیدایش و تغییرات صرفی و نحوی و تحول معانی و لفظی کلمات به ترتیب تاریخی آمده است این تحقیق با مقدمه و چهار فصل به طور خلاصه از تحقیقات دانشمندان سبک شناسی و دستور تاریخی شان گزینش گردیده نتیجه کلی نشان داده : ریشه زبان فارسی دری بررسی شده تاثیر زبان فارسی به عربی و بر عکس آن ویژگیهای صوتی آن مشخص شده است دوره رشد و تکوین آن از قدیمی ترین آثار بجامانده و جایگاه انواع کلمات در مجله مشخص شده است قدیمی ترین نثر فارسی را برشمردیم و با طبقه بندی آن در سه دوره به بررسی نصری و صرفی و نحوی و سادگی و یا فنی بودن آن پرداخته ایم در نهایت با نمونه هایی از نظم و نثر دگرگونی لفظی و معنائی را نشان داده ایم

چکیده:

این پایان نامه بر پایه ضرورت تقسیم بندی شعر و به منظور بررسی و فهرست بندی موضوعی شعر در قرن هشتم نوشته شده و در پنج فصل مجزا تدوین گردیده است. پیش از شروع فصل ها، وضعیت سیاسی و اجتماعی و فرهنگی قرن هشتم تشریح شده ، و شاعران قرن هشتم به صورت اجمالی معرفی شده اند. در ادامه نیز مطلبی درباره ماهیت شعر و انواع آن آورده شده است. در این رساله ، برای دستیابی به موضوعات مختلف شعری در چهار قالب کلی » اشعار غنایی «، » اشعار تعلیمی «، » ادبیات تمثیلی « و » اشعار حماسی « تدوین گردیده است. در فصل اول، اشعار غنایی موجود در قرن هشتم در چهار ده بخش » ستایش «، » رثا و سوگنامه «، » هجو و هزل و طنز «، » توصیف «، » نقد «، » شعر های عاشقانه «، » پیان نامه و مکاتبه «، » شعر های عرفانی «، » حسب حال و بث الشکوی «، » خمریات، ساقی نامه و مغنی نامه «، » اخلاق و اندرز « و » حکمت فلسفه و علوم طبیعی « قرار داده شده و موضوعات مختلف آنها بر شمرده شده است . فصل سوم این رساله به ادبیات تمثیلی اختصاص دارد و پاره ای از حکایات و تمثیلات منظوم قرن هشتم در موضوعهای مختلف ذکر گردیده است. در فصل چهارم اشعار حماسی قرن هشتم بررسی و منظومه های حماسی این قرن به همراه موضوعات آنها به نگارش در آمده است. در فصل پنجم نیز تمامی منظومه های قرن هشتم ، بر اساس موضوع ، دسته بندی و تشریح شده اند. در این پایان نامه مشخص شده شاعران قرن هشتم به موضوعات متعددی توجه داشته اند » اندیشه های قلندری و ملامتی « و » انتقادهای سیاسی و اجتماعی « تقریبا بیشترین جایگاه را در اشعار قرن هشتم دارند. قرن هشتم ، اوج شعر های قلندری است . بر اساس نتایج این پایان نامه ، شاعران قرن هشتم همچنین توجه بسیاری به انتقادهای اجتماعی و سیاسی داشته اند. در این قرن به دلیل نابسامانی اوضاع سیاسی و اجتماعی و از بین رفتن دربارهای بزرگ، مدایح درباری نسبت به سده هعای پیش افت شدیدی داشت و اغلب شاعران این قرن نیز دنبال مدایح درباری نسبت به سده هعای پیش افت شدیدی داشت و اغلب شاعران این قرن نیز دنباله رو گذشتگان بودند و کار آنها تکرار مضمونهای شاعران پیشین بود . اما از دیگر سو ، » مدایح دینی « نسبت به سده های گذشته افزایش یافت و شاعران این قرن اشعار فراوانی را در منقبت و نعت پیامبر و امامان معصوم (ع) سرودند. شعر های عاشقانه و عارفانه که در سده های پیشین در دو خط موازی و جدا از هم حرکت می کرد در قرن هشتم به هم نزدیک شد و در اغلب موارد تلفیق پیدا کرد. با ورود به قرن هفتم و هشتم، تاس و بدبینی و تقدیر گرایی و طنز و انتقاد جای هجو را گرفت و هجو یکباره به پایین ترین درجه خود در تمام ادوار شعر فارسی سقوط کرد . هر چند هزل و رکاکت لفظ همچنان به قوت خود باقی ماند. اشعار حماسی این قرن قریب به تفاق حماسه های تاریخی هستند که درباره اخبار و وقایع پادشاهان زمان سروده شده اند و جز در یک مورد از حماسه هعای ملی خبری نیست .

چکیده:

کرامات شیوخ براساس مطالب و توضیحات یکی از قدیمی ترین کتب اهل تصوف یعنی کشف المحجوب هجویری نقل ، بررسی و تنظیم شده است . اما در این خصوص از منابع و ماخذ دیگری نیز استفاده گردیده تا بتوان تصویری اجمالی از کرامات شیوخ ارائه داد. مطالب رساله ی حاضر به عناوینی از قبیل : خوارق و اقسام آن ، معنی و مفهوم کرامات ، فوق معجزه با کرامت ، اولیا و شیوخ ، شرایط کسب کرامات ، اثبات و اظهار کرامات ، خوارق در خواب ، حالات شیخ در اظهار کرامات ، کتمان کرامات ، نظریه هایی در مورد کرامات و انواع کرامات محدود گردیده است بعد از بررسی های گوناگون می توان نتیجه گرفت که خوارق به پنج دسته تقسیم می شوند "معجزات ": که فقط پیامبران قادر به انجام آن هستند "کرامات ": شگفتی هایی که از طریق امامان ، اولیاآ اوتاد (۱)، ابدال (۲)، نقبا (۳) ... صورت می پذیرد "خارق عادات ": عجایبی که توسط کشیشان ، هندوها، مرتاضان (۴) و جوکی (۵)هاانجام می گیرد "پدیده های علمی ": شگفتی های هواب مصنوعی مانند هیپنوتیسم و مانیتیسم که بر اثر مطالعه و تجربه و تمرین به دست می آیند "شعبده و جادو": عجایبی که شعبده بازان و ساحران و جادوگران انجام می دهند در کشف المحجوب هجویری ، راجع به عنوان خوارق توضیح زیادی داده نشده است نویسنده در سراسر کتاب خویش ، خوارق را با کرامات یکسان دانسته امام صوفیه در کتب دیگر میان هر کدام تفاوت هایی قایل شده اند. از مقایسه ی مفاهیم کتب مختلف معلوم می گردد که اثبات کرامات از طریق علم و تجربه ی عملی غیرممکن می باشد اما می توان این امور را از طریق منطق و علوم عقلی ثابت کرد. خوارق در دو مرحله صورت می گیرد. مرحله ای اول ، روحی و ذهنی است که فقط شخص خلق کننده و یا به وجود آورنده با آن ارتباط دارد و مرحله ای دوم عینی و مادی است که دیگران نیز می توانند آن را رویت نمایند. مثل قرآن کریم که از طریق وحی بر شخص پیامبر نازل گردید و انسانها نیز در این دنیای مادی از اعجاز آن بهره ها می برند.

چکیده:

ادبیات هر قومی یکی از ارکان عمده فرهنگ آن قومست « ( درباره ادبیات و نقد ادبی٬ خسرو فرشید ورد٬ ۱۳۷۳ ٬ ص ۱ پیشگفتار ). در هر عصری که آثار منظوم و منثور وجود داشته باشد بایستی علوم بلاغی در آن عصر وجود داشته باشد. ارتباط میان شعر فارسی و عربی و متاثر شدن شاعران فارسی زبان از شعر عربی و کتب نقد ادبی نشان از استفاده شاعران فارسی زبان از مصطلحات عربی دارد که آنها را با ادب فارسی منطبق نمودند. سه کتاب ترجمان البلاغه محمد بن عمر الرادویانی در قرن پنجم و حدایق السحر فی دقایق الشعر. رشید الدین محمد عمری کاتب بلخی معروف به وطواط قرن ششم هجری و المعجم فی معاییر اشعار العجم شمس الدین محمد بن قیس رازی در قرن هفتم هجری پدید آمدند این سه کتاب امهات ثلاثه و اولین کتابهای بلاغت زبان فارسی می باشند. این پژوهش نقد و بررسی سه کتاب ترجمان البلاغه٬ حدایق السحر و المعجم می باشد مورد بررسی قرار گرفته است.

چکیده:

مرحوم حاج ملا محمد رشید متخلص به "ضیایی " فرزند مرحوم حاجی بابا از افراد خاندانهای بنام و ارجمند است که در سال ۱۲۴۷ هجری قمری در دزفول پا به عرصه وجود گذاشته ، تحصیلات اولیه خود را در دزفول به پایان رسانید و همچنین دراین شهراز محضر مرحوم حجه الاسلام آقای آقاسید حسین بزرگ فرزند مرحوم آقا سید عبدالکریم موسوی (از سادات محترم گوشه ) استفاده نمودند، پس از آن در نجف اشرف از محضر آیت الله حاج شیخ مرتضی انصاری دزفولی برخوردار گشتند و با درگذشت آن جناب به سامری تشریف بردند و در خدمت آیت الله میرزا محمد حسن شیرازی به تکمیل علوم پرداختند و از هر دو نفر اجازه اجتهاد داشته اند پس به نجف بازگشتند، مدتی از محضر مرحوم آقاسید مرتضی کشمیری برخوردار گشتند، پس از آن به دزفول مراجعت نمودند و حوزه درسی داشتند، متاسفانه با همه اطلاعاتی که در علوم دینی و فلسفه و تاریخ و ادبیات تازی و فارسی داشته اند، تنها قسمتی از دیوانشان یعنی بخش "زهراییه "بجای مانده که با همه اندکی ، طبعی غرا و معلوماتی جامع است . در شعر بر پیشینیانی همچون سعدی و حافظ و جمال الدین عبدالرزاق بود، و این اثر یکبار درسال ۱۳۳۳ قمری در بمبئی و بار دیگر در سال ۱۳۲۳ خورشیدی در تهران به نام کلیات دیوان ضیایی به چاپ رسیده است . ایشان به سال ۱۳۳۳ قمری در سن ۸۶ سالگی بعد از یک عمر تلاش و محاهدت بدرود حیات گفتند مجموعه زهراییه ضیایی اگر چه در باب مدیحه و مرثیه است ، اما با اصولی نو و طرحهای شعری جدید نسبت به مرثیه سرایی درآن زمان به وجود آمده که این نوع طرز بیان مرثیه در نوع خود بی نظیر است و در زمان زندگی ضیایی مطمئنا سبکی بسیار نو و تازه بوده است . دراین رساله کوشیده شده تا اشعار ضیایی را که به چهار ساخت تقسیم می شوند و عبارتند از: ۱- موعظه ، حکمت و نصیحت ، ۲- اعتراض ، دردمندی ، ۳- سوگ و مرثیه و ۴- مراثی مستقل ؛ مورد نقد و تحلیل قرار داده واین اشعار را از لحاظ ساختار مرثیه و مدیحه سرایی و بررسی آرایه های ادبی تجزیه وتحلیل کند و از آن جهت که کربلا مدار اندیشه و چکامه این شاعر عارف و فقیه زاهد همت ، اشعارش را از نقطه نظر داستانی و روایی و تطبیق با مقاتل عاشورایی نیز مورد بررسی قرار داده شده است

چکیده:

هدف تحقیق : تاثیرگذاری و نقش مطبوعات برون مرزی بر روند انقلاب مشروطه و دیگر انتشار اخبار و اطلاعات و در بسیاری از موارد تبلیغات است. و همچنین در این تحقیق ۹ فصل به بررسی مطبوعات برون مرزی پرداخته که فصل اول شامل مقدمات انقلاب مشروطیت و .. فصل دوم سرآغاز مطبوعات تبعیدی و آزاد و ... فصل سوم به اوج گیری مطبوعات برون مرزی و ... فصل چهارم به ایجاد اداره سانسور به سبک اروپا و ... فصل پنجم به تنوع و تعدد مطبوعات ملی برون مرزی و ... فصل ششم به مطبوعات آزاد و تبعیدی و ... فصل هفتم به کوشندگان خارج از کشور و .... فصل هشتم طنز در خدمت مشروزطه و آزادی و ... فصل نهم دوره دوم صور اسرافیل و ... پرداخته است.

چکیده:

در این پژوهش نقش و جایگاه صنایع بدیعی در کتاب تاریخ جهانگشای جوینی به طور خاص مورد بررسی قرار گرفته است تا ادبی بودن این متن تاریخی بیشتر آشکار گردد. در فصول آغازین متن حاضر به خاندان جوینی و احوال و آثار ایشان و رسالتی که در نشر علوم و رواج دین اسلام و ... در هنگامه هجوم تاتار انجام دادند پرداخته شده و سپس نثر این کتاب و اختصاصات صرفی و نحوی آن مورد بررسی قرار گرفته است، سپس بسامدی از صنایع بدیعی ارائه شده که مشخص می نماید کدام صنعت در این اثر برجسته تر و آشکارتر است. این متن به نثر فنی نگاشته شده و گاهی اغراض شعری را بر عهده می گیرد. این مساله و تحقیق در باب آن از دغدغه های اصلی نگارنده بوده است. در انجام نیز در باب جادوی مجاورت و کارکرد آنها در کتاب مزبور و تاثیر صنایع بدیعی در این اثر و غلبه فرمالیسم و صورتگرایی در بسیاری از موارد کتاب بر معنی گرایی و تاثیر و تاثر این اثر از کتب پیشین خود بحث شده است.

چکیده:

هدف پژوهش شناخت احوال، مقام عرفانی، بررسی مضامین و جلوه های تعلیمی و ذکر نمونه ها با استناد به آیات، احادیث، اخبار و روایات در حدیقة الحقیقه سنائی است. روش پژوهش کتابخانه ای - فیش برداری و تعمق در حدیقة الحقیقه است. نتیجه کلی سنائی غزنوی پس از انقلاب درونی از اجتماع کناره گزید و سوز دلش را با ناله های نیمه شبی بهم درآمیخت و لحن سخنش از تملق گویی به انتقاد از اوضاع زمانه تغییر کرد. بیشتر جلوه های ادب تعلیمی را در حدیقه می توان یافت و او را در زمره شاعرانی دانست که مفاهیم تعلیمی ( توحید، نعت پیامبر (ص) و امیر مومنان (ع)، معاد، عدالت، عشق و محبت، دین، ایمان و اخلاق، دنیا، قرآن، عقل، علم، عرفان، راستی و درستی و تهذیب روح را به چاشنی لطیف احساس و عواطف ( ادب غنایی ) درآمیخت و به آن شکوهمندی خاص بخشید.

چکیده:

شناساندن اشعار شیخ اجل سعدی شیرازی بعنوان آثاری که با پشتوانه بسیار غنی آیات نورانی قرآن در اشاعه فرهنگ اصیل اسلامی ، نقش بسزایی ایفاآ نموده است ۲) روش پژوهش : کتابخانه ای ، ۰فیش برداری از کتب علوم بلاغی و منابعی که شیوه های اثرپذیری از قران کریم را مورد بررسی قرار داده اند، همچنین آثاری که شامل مباحثی پیرامون تاثر کلام وحی در ادبیات فارسی می باشند) ۳) نتیجه کلی : سعدی شیرازی ، از بزرگترین شاعران قرن هفتم هجری قمری است که با روح معنوی و ذوق هنری به آثار گرانقدر خود، اهمیتی خاص بخشید به گونه ای که ادبیات را وسیله ای جهت گسترش اخلاق و معرفت قرار دارد

چکیده:

هدف پژوهش تطبیق دو روش سنتی و دستور زبان جدید جهت تبیین کاربردی بودن دستور جدید در زبان فارسی میباشد. در این پژوهش ۱۲ کتاب دستور سنتی و سه کتاب دستور جدید با هم مقایسه شده است. این پژوهش بیان میکند زبان همواره در حال دگرگونی است و دستور زبان توصیف آن است به همان گونه که وجود دارد ، دستور زبان امروز بر مبنای تحقیق و بررسی زبانشناسان قرن اخیر است اما همواره در حال کامل شدن است، درست مانند سایر علوم.

چکیده:

پایان نامه نقد و بررسی سیدالشعراکریم امیری فیروزکوهی ، در پنج فصل صورت گرفته که در هر فصل آن سعی شده است مطالبی مطرح و عنوان شود که به نحوی مرتبط با زندگی ، آثار و نوع اندیشه شعری امیری فیروزکوهی است امیری فیروزکوهی از شاعران بزرگ معاصر است که در انواع شعر، هنرمندانه از عهده سرایش بر می آید و آثار باقیمانده از وی در انواع شعر نشان دهنده تبحر و تسلط وی به تاریخ و ادب و علوم و معارف ایران اسلامی است . مرگ وی سبب شد که مراثی و سوگواره های بسیاری در مرثیت وی سروده شود و تاثیر عمومی جامعه ادبی ایران را موجب گردید. بخشی از مراثی در مرگ امیری در این پایان نامه نشان دهنده اعتبار ادبی وی است که ذکر شده است در عین حال ویژگیهای سبک هندی و ارتباط تفکر شعری امیری فیروزکوهی با این سبک سخن در این پایان نامه تبیین شده است در این پایان نامه از جزئیات و دقایق و آرایه ها و انواع شعر امیری سخن گفته شده است و نمونه هایی از شعر او به منظور ارائه سند و توجیه و نشان دادن ارتباط کلامی در هر یک از انواع سخن در سبک هندی برای استفاده کنندگان آورده شده است . در ضمن برای اینکه نشان داده شود که هر یک از انواع شعرهای امیری چه ویژگی منحصر به فردی دارد به صورت جداگانه و در مباحث خاصی حتی از غزلیات ، ویژگیهای قوافی آنها، تکار قافیه و ردیف در غزلها و تاثیر و تاثر از از گذشتگان و معاصرین و غیره سخن گفته شده است علاوه بر این سعی شده است که برای نشان دادن جامعیت اندیشه و علم امیری هیروزکوهی ، هر جا که در سخن از از حکمت ، موسیقی ، اشارات قران و نقل روایات خاصی آمده است به دقایق مورد اشاره توجه شود تا درک منشا تفکر برای اهل تحقیق آسان تر باشد در هر صورت وجوه مختلف تفکر موجود در شعر امیری حتی : طنز و ماده تاریخ نیز در این پژوهش در نظر گرفته شده و در نهایت کتابنامه و منابع مورد استناد ذکر شده است

چکیده:

هدف پژوهش شرح حال و بررسی آثار استاد عبدالحمید بدیع الزمان کردستانی که در مطالب علوم قرآنی و ادبیات پارسی و تازی و کردی قم فرسایی نموده اند و معرفی آثار و تألیفات استاد ک قسمت اعظم آن بصورت خط مانده اند و معرفی اشعار دگراندیشان که برای او سروده اند . روش پژوهش مراجعه به آثار و تصنیفات خطی استاد و کپی برداری از قسمت اعظم و مهم آنهاو مراجعه کتابخانه ملی و کتابخانه های دانشگاههای تهران جهت جمع آوری مقالات و آثاری که در مورد وی نوشته شده اند و برقراری ارتباط تلفنی با خانواده ایشان و شاگردان دانشمند ایشان . نتیجه کلی استاد عبدالحمید بدیع الزمانی که واقعا فرید دوران و بدیع الزمان و ادیب اندیشمند و شاعر رایومند دو زبان پارسی و تازی وعارف راستین راه حق که به فضای خداوند راضی بوده اند و نافد تیزبین که هر کتابی را خواننده بر آن شرحی و نقدی را نوشته اند که نه تنها در ایران بلکه در جهان اسلام کم نظیر و شاید بی نظیر بوده که بر تمام علوم اسلامی و علوم قرآنی و ادب فارسی وعربی و نظم و نثر آن محیط بود ه اند .

چکیده:

این پایان نامه شامل پیدایش نخستین نشریات ادواری در ایران. اسامی و ویژگیهای این نشریات. نخستین نشریات ادبی. بررسی کمی و کیفی نشریات ادواری در ایران است. در یک جمع بندی باید گفت که کلا به بررسی وجمع آوری مجلات فارسی زبان در داخل وخارج از ایران پرداخته شده است و هر کدام دارای تاریخچه ای کوتاه و مفید می باشد. همچنین در بخش دیگری از این نوشتار، به بررسی جایگاه مطبوعات ادبی و چگونگی بوجود آمدن آنها و ذکر نام مهمترین نشریات ادبی پرداخته شده است و در پایان نشریات ادواری از دو بعد کمی و کیفی مورد بررسی قرار گرفته است.

چکیده:

برای آشنایی با نقطه آغاز فعالیتهای دارالفنون این تحقیق به ۵ فصل تقسیم شده در این تحقیق به اختصار به کیفیت مواد درسی دارالفنون و محصلین آن از یکسو و رشته های مورد تدریس و فعالیت های علمی و تحقیقاتی از سوی دیگر عنایت دارد. تشکیلات این نخستین مدرسه از نظر این تحقیق دورنمانده است به این عبارت که درباره سازمان مدرسه و انتظام امور آن فصلی اختصاص یافته است. دارالفنون نخستین موسسه علمی تاریخ معاصر ایران سازمانی است که در أن تحول و رشد سنت های فرهنگی و علمی جامعه ایرانی و علوم و فنون جدید اروپایی در هم می آمیزند. نخستین اساتید این مدرسه به انتخاب امیرکبیر از کشور اتریش هستند و سپس دیگر ملیت های اروپایی در دارالفنون به تدریس پرداخته اند. ایتالیایی ها٬ فرانسوی ها٬ آلمانی ها و ... هر کدام به نوبه خود در تدوین و تکوین علوم جدید ایران به وسیله مدرسه دارالفنون تقشی را ایفا کرده اند. مطالعه و بررسی معلمین ایرانی دارالفنون خصوصا در اواخر دوران ناصری جای مهمی از تاریخ تعلیم و تربیت را در این مقایسه اشغال می کند ولی این تحقیق تنها به سرنوشت نخبگانی که در همان دوره های اولیه به تعلیم پرداخته اند٬ توجه دارد. اسناد مربوط به دارالفنون در سازمان ملی و یا اسنادی به صورت مجموعه اسناد مانند اسناد فرخ خان امین الملک مورد مطالعه قرار گرفته است.  

چکیده:

موضوع این پایان نامه سیمای حکومت حضرت مهدی (عج) از دیدگاه شیعه و اهل سنت است که شامل پنج فصل است فصل اول کلیات فصل دوم علائم ظهور فصل سوم سیمای حکومت جهانی از منظر روایات و علماء فصل چهارم سیمای حکومت حضرت مهدی (عج) از دیدگاه قرآن فصل پنجم سیمای حکومت در عصر ظهور بعد از پیروزی نهایی. آنچه که بعد از بررسی موضوع به دست می آید این است که بین شیعه و اهل سنت در مورد حکومت امام (ع) در اکثر قریب بالاتفاق موارد اتفاق نظر وجود دارد تنها در برخی موارد غیر حکومتی آن هم توسط تعداد اندکی از اهل سنت شبهه هایی وارد شد که تعدادی از آن شبهه ها را خود اهل سنت پاسخ داده اند.

چکیده:

پژوهش شامل موارد ذیل است: سنایی، وضع علوم در عصر وی، میزان آگاهی وی از علوم و شیوه پژوهش، پژوهش حاضر، شش علم از علوم در حدیقه سنایی که سه مورد آن علوم شرعی شامل فقه، کلام و عرفان و سه مورد آن علوم عقلی شامل فسلفه و منطق، طب و نجوم می باشد، مورد بررسی و تحلیل قرار داده است. تعریف علم فقه و فواید آن، و سیر تحول تاریخی آن از آغاز پیدایش تا قرن ششم، مذاهب فقهی ( شیعی، سنی، حنبلی، شافعی، مالکی و حنفی ) و فقه در نزد سنایی و اصطلاحات فقهی، عرفان، پس از تعریف و شرح سیر تاریخی عرفان از آغاز پیدایی ( ایران باستان ) تا قرن ششم به دو جنبه مهم آن، عرفان نظری، و عرفان عملی و سپس به عرفان سنایی و اصطلاحات عرفانی پرداخته شده است. پس از تعریف و شرح سیر تاریخی آن از آغاز پیدایش تا قرن ششم و بررسی دو مذهب مهم کلامی اشاعره و متزله به بحث کلام در نزد سنایی و اصطلاحات کلامی در حدیقه پرداخته شد. در فلسفه و منطق، ضمن تعریف هر دو مقوله و بیان سیر تاریخی فلسفه از آغاز پیدایی ( ایران باستان) تا قرن ششم، وضع علوم عقلی در قرن پنجم و ششم، بحث فلسفه و منطق سنایی و اصطلاحات فلسفی و منطقی مورد بررسی قرار گرفت. در علوم نجوم، پس از تعریف و شرح و سیر تاریخی آن از آغاز پیدایی ( ایران باستان ) تا قرن ششم، بحث نجوم در نزد سنایی و اصطلاحات نجومی مورد بررسی قرار گرفته است. در طب، پس از تعریف و بیان سیره تاریخی آن از آغاز پیدایی ( ایران باستان ) تا قرن ششم به بحث طب سنایی، بیماریهای مادرزادی، داروها، داههای درمان و اصطلاحات طبی پرداخته شد.

چکیده:

هدف پژوهش : بررسی اوضاع سیاسی-اجتماعی زمامداران عصر حافظ و گروههایی که مورد انتقاد وی قرار گرفته اند، همچنین بررسی شخصیت فردی و اجتماعی و توانایی های او در حوزه های مختلف و دیدگاه او نسبت به شخصیت آرمانی رند است.در این پژوهش از روش کتابخانه ای و توضیحی بهره گرفته شده است.نتیجه کلی نشان می دهد بررسی فضای سیاسی حاکم بر دوران زندگی حافظ و گروههایی که در آن دوران فعالیت می کردند، و بنظر حافظ عملکردشان چیزی جز نابکاری و عوامفریبی نبود.اینان به شدت در کلام حافظ مورد تعریض و انتقاد قرار گرفته اند و همچنین شخصیت والای حافظ که نشان دهنده احاطه او بر علوم زمانه اش می باشد وارائه سیمای آرمانی رند در دیوان وی است.

چکیده:

این تحقیق تلاشی است در زمینه تحلیل و بررسی درون مایه اشعار سپید و نیمایی انقلاب اسلامی ایران با تکیه بر اشعار دکتر قیصر امین پور ، دکتر حسن حسینی، دکتر علی رضا قزوه و سلمان هراتی که نتایج حاصل از آن در ۶ فصل تنظیم شده است. در فصل اول پیدایش و ویژگیهای شعر نیمایی بیان شده است. فصل دوم به پیدایش شعر سپید در پیش از انقلاب و بیان ویژگیهای آن میپردازد . فصل سوم: ویژگیهای ادبیات و شعر آن ها را بیان میکند . فصل چهارم : به زندگی شاعران مورد بحث و معرفی شعر آنها میپردازد. فصل پنجم: که مهمترین فصل پایان نامه است ، به تحلیل و بررسی درون مایه شعری این عصر پرداخته و درون مایه ها به دقت روشن و مشخص شده است. فصل ششم نیز به تحلیل چهره ها و شخصیت های به کار رفته در اشعار این عصر پرداخته است.

چکیده:

هدف پژوهش شناخت احوال، مقام عرفانی، بررسی مضامین و جلوه های تعلیمی و ذکر نمونه ها با استناد به آیات، احادیث، اخبار و روایات در حدیقة الحقیقه سنائی است. روش پژوهش کتابخانه ای - فیش برداری و تعمق در حدیقة الحقیقه است. نتیجه کلی سنائی غزنوی پس از انقلاب درونی از اجتماع کناره گزید و سوز دلش را با ناله های نیمه شبی بهم درآمیخت و لحن سخنش از تملق گویی به انتقاد از اوضاع زمانه تغییر کرد. بیشتر جلوه های ادب تعلیمی را در حدیقه می توان یافت و او را در زمره شاعرانی دانست که مفاهیم تعلیمی ( توحید، نعت پیامبر (ص) و امیر مومنان (ع)، معاد، عدالت، عشق و محبت، دین، ایمان و اخلاق، دنیا، قرآن، عقل، علم، عرفان، راستی و درستی و تهذیب روح را به چاشنی لطیف احساس و عواطف ( ادب غنایی ) درآمیخت و به آن شکوهمندی خاص بخشید.  

چکیده:

هدف پژوهش آشنایی با مسائل ادبی و اخلاقی با استفاده از کتب متون زبان و ادب فارسی یعنی گلستان و بوستان سعدی است. روش پژوهش استفاده از کتب، منابع و ماخذ موجود در کتابخانه های عمومی و تخصصی و ارائه نتایج و جمعبندی لازم در زمینه های اخلاقی و ادبی. طرح پژوهش : ارائه طرح با توجه به دیدگاهها و نظرات دانشمندان غربی و اسلامی در مورد مسائل اخلاقی و نهایتا دیدگاه سعدی در زمینه اخلاقی در بوستان و گلستان. نتیجه کلی : فرهنگ غنی و ارزشمند زبان و ادب فارسی مشحون از لطایف ادبی و اخلاقی و انسانی است که برای هر محقق و پژوهشگر فرصتی است تا در هر زمینه مناسب اجتماعی به آن پرداخته و از آن سود جوید.

چکیده:

جاندار باوری و اعتقاد به شعور و درک جمادات، نباتات و حیوانات از اعتقادات برخی از عرفا و مولانا جلال الدین رومی صاحب مثنوی کبیر معنوی است. با تفحص در مثنوی معنوی رد پای این اندیشه را در جای جای آن میتوان مشاهده کرد. ابتدا پیشینه این تفکر در اندیشه های غیر اسلامی به صورت برسی انی میسم و واضعان این فرضیه بررسی گردیده سپس اعتقد فوق در تفکرات اسلامی بحث شده است. در انتها نیز به جست و جوی شواهد آن در منوی معنوی پرداخته ایم.

چکیده:

نامه های مورد بررسی به جز دو مورد در سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی کتابت شده اند. این مکاتیب، بی تردید بازتاب اساسی ترین مفاهیم عرفانی امام، به ویژه در سلوک عملی، آن هم در مجال کوتاه و حجم اندک » نامه « است. پایان نامه در هفت فصل تدوین یافته است که در پنج فصل دوم تا هفتم نه محور اساسی از مکاتیب عرفانی مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته اند. فصل اول به سیر کوتاهی در تاریخچه ی نامه و نامه نگاری در اسلام و ایران اختصاص یافته است و در فصل هفتنم اصطلاحات عرفانی امام ( ره ) درمکاتیب آورده است. در این فرهنگ، اصطلاحات عرفانی با استفاده ا زآثار ایشان، با حفظ کامل عبارات شرح داده شده اند. در فصول دوم تا هفتم تلاش بر این بوده است که این حقیقت تبیین شود که امام عارفی بود که عرفانش را از سرچشمه ی قرآن و عترت اخذ کرده بود و همین ویژگی باعث شد که علاوه بر اینکه پیمانه های انزوا ننوشد و برای سیر وسلوک و ایصال به حق گوشه نشینی و انزوای از سیاست و اجتماع اختیار نکند بلکه عرفان از انزوا و ومهجوریت به صحنه آورده و بر اساس آن انقلابی بزرگ را با محتوای اصیل مکتب به پیروزی برساند و زلال حیات بخش عرفان را در جان های تشنه ی میلیون مشتاق بنوشاند. و این کاری بود که هیچ عارفی پیش از او نکرد. ویژگی های مورد بررسی عرفان حضرت امام طی پنج فصل و در نه محور صورت گرفته است که عبارت اند از محوریت قران و سنت، تقدم تزکیه بر تعلیم، عرفان اجتماعی، عرفان ناب، تجلی ادعیه، لطیفه ی ربانی، عرفان حماسی و جوانی سرمایه ی سلوک و حجاب.

چکیده:

بررسی سیمای اجتماعی ، سیاسی و مذهبی زن در متون نثر سده های پنجم ، ششم ، هفتم و ارزیابی کلی سیمای زن در پیش از اسلام و ایران باستان است روش نمونه گیری گزینش نمونه هایی از حکایات نثر سده های پنجم ، ششم ، هفتم براساس منطبق بودن موضوع پایان نامه است روش پژوهش مطالعه ی کتابخانه ای و فیش برداری است نتایج نشان می دهد که نگاه انتقادی به جایگاه زن در دوره های مختلف و اینکه این شخصیت انسانی و عاطفی اکثر مواقع در اجتماع خویش ، مورد تحقیر و اهانت قرار گرفته و او را از هدفش دور کردند.

چکیده:

در فصل اول این رساله کلیاتی شامل زندگی و آثار این حکیم الهی و مختصری درباره کتاب الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة مورد بحث قرار می گیرد. فصل دوم به بیان تعریف و اثبات نفس و دلایل اولویت استفاده از لفظ و مفهوم » کمال « در تعریف نفس و بیانات ابوعلی سینا و ملاصدرا در این مورد، بخصوص حکمة مشرقیه می پردازد. در فصل سوم این رساله ماهیت نفس، در دو بخش ارائه می گردد، در بخش اول جوهریت نفس و راهین اثبات آن، و بخش دوم تجرد نفس و دلایل اثبات آن مورد بحث قرار می گیرد. فصل چهارم نظریه مشهور ملاصدرا، یعنی حرکت جوهریه و برخی از آثاری که بر این نظریه منحصر به فرد مترتب است و همچنین ریشه های این نظریه را ، توضیح می دهد. فصل پنجم قوای نفس را به تفصیل بیان، و برای هر یک توضیح مناسبی ارائه می کند. ملاک تعدد قوای نفسانی موضوع دیگری است که در این فصل به آن پرداخته می شود. در فصل ششم رابطه نفس با قوای خود از دیدگاه ارسطو، ابن سینا، شیخ اشراق و ملاصدرا مورد بررسی قرار می گیرد. علاوه بر این در این فصل مختصری از روح بخاری و اقوال بزرگان در این مورد و همچنین حدوث یا قدم نفس بحث می شود و در نهایت فصل هفتم این مقاله از دیدگاه بزرگان فلسفه اسلامی درباره سرانجام و فرجام نفس و دلایل محال بودن فساد نفس از دیدگاه این بزرگان بخصوص ملاصدرا بیان می شود. معاد جسمانی و امتناع تناسخ و دیدگاه عرفاء در زمینه بقاء نفس مباحثی است که در این فصل بیان می گردد. در ضمن فصل هشتمی نیز به عنوان خلاصه به آخر این رساله افزوده می شود.

چکیده:

شیخ شهاب الدین سهروردی٬ آفرینش وسیر تحول نزولی و صعودی را در قالب داستان پر رمز و رازی تحت عنوان عقل سرخ رائه می دهد. شیخ به آفرینش حقیقت انسان قبل از تولد در کره زمین باور دارد. در نظریه او آفرینش حقیقت انسان در عالم ارواح صورت می گیرد و او شاهباز عالم ملکوت است٬ که سیر نزولی انسان از عالم امر به عالم خلف آغاز می شود. مشیت حق که شکارچیان قضا و قدر اند٬ او را شکار کرده در بدن مقید می گردد. شیخ ساخت بدن انسان را از عناصر اربعه٬ حواس پنجگانه ظاهری و پنج حس باطنی می داند. شیخ زندگانی انسان را در کره خاک به منزله ایستگاهی قلمداد می کند که امری کاملا وموقتی ست و باید سرانجام به موطن اصلی خود باز گردد. یعنی جایگاه انسان در دنیا٬ محل شکوه و شکایت است و درد فراق و رنج جدایی از اصل خود٬ در سر لوحه های غم اوست که آرامش را از او می گیرد. سپس شیخ مطالب خود را با بکارگیری سمبل ها و نمادهای ویزه پی می گیرد. شاید بتوان نتیجه گرفت که رساله عقل سرخ داستان تولد و مرگ انسان یا تفسیر و تاویل سه آیه مبارکه سوره والتین است.

چکیده:

عرفان شناخت زیر و بم روح آدمی است و روح آدمی رودی خموش و نرم را ماند؛ زلال؛ پویا و در جنبش دائمی٬ که هدف او رسیدن به سرچشمه است. عرفان در هر ملیت و مذهبی٬ به شناخت خود و در نتیجه به شناخت خدا می انجامد. هدف بررسی مواردی از عرفان اسلام و آمریکای جنوبی٬ ( محدود به آثار کاستاندا ) است.

چکیده:

در این تحقیق نظرات سعدی در کتاب بوستان در باب فرد و اجتماع، آموزه های جامعه ی آرمانیش، و مسائلی که شیخ در بنای مدینه ی فاضله ی خود مطرح نموده آورده شده است. این پژوهش شامل موارد زیر است: نگاه فلسفی و کلامی سعدی به مسائلی چون خدا، نبوت، معاد، و انسان، تعلیم و تربیت و اخلاق و بررسی خانواده و مسائل اخلاقی و تربیتی، تدبیر، سیاست و عدالت و اداره ی هرچه بهتر کشور با توجه به اتخاذ تصمیمات عالی و عمل به آنها توسط طبقه ی حاکم، روابط با کشورهای خارجی و ایجاد روابط بهینه با همسایگان و امور مربوط به آنها، طبقات اجتماعی در بوستان، سخنان سعدی در باب مداحی.

چکیده:

هدف این پژوهش بررسی میزان کاربرد واژه های مصوب فرهنگستان زبان در برنامه های سیما و میزان تاثیرگذاری آن بر مخاطبان است روش نمونه گیری : دراین تحقیق جمعیت نمونه متشکل از ۶۰ نفر زن و مرد تهرانی بوده که سه مقطع تحصیلی دیپلم ، لیسانس و فوق لیسانس را در برمیگیرد و همگی کارمند می باشند روش پژوهش در دو بخش ۱- مطالعات کتابخانه ای مربوط به مسائل جامعه شناختی زبان و فرهنگستان زبان ۲- میدانی ، بررسی متغیرهای زبانی و غیرزبانی (سن ، جنسیت ، میزان تحصیلات شغل ) است ابزار اندازه گیری : ضبط برنامه های شبکه تهران ۲- پرسشنامه است طرح پژوهش : فرهنگستان زبان و صدا و سیما دو نهاد تاثیرگذار در زبان افراد جامعه فارسی زبان هستند دراین پژوهش فرض بر این است که میزان کاربرد مصوبات در برنامه های سیما محدود و در برنامه های مختلف متفاوت بوده و بر مخاطبان تاثیرگذار است براساس نتایج بدست آمده میزان کاربرد واژه های مصوب در برنامه ها محدود و مختلف است در برنامه رسمی اخبار به بیشترین میزان به کار رفته است و بین میزان محبویت برنامه ها و میزان استفاده از واژه های مصوب فرهنگستان رابطه ای موجود نیست و کمابیش تمامی افراد به یک میزان از مصوبات استفاده کرده اند

چکیده:

دراین پژوهش سعی شده است به منظور آشنایی و شناخت هرچه بیش تر آحاد مردم خاصه ادب دوستان از "شهیدان شاعر" در عصر انقلاب اسلامی ایران و آگاهی از افکار و نظراتشان به بررسی "درون مایه های شعری " آنان از چشم اندازاهای مختلف پرداخته شود. از جهتی بیان قالب ها، آرایه های ادبی ، مختصات سبکی ، نقد و تحلیل ، جایگاه شهید و شهادت و آشنایی با ادبیات انقلاب اسلامی از نظر دور نمانده و مورد عنایت قرار گرفته است نگارنده ی این رساله مجموعه ی اشعار شهیدان شاعر را که با همکاری بنیاد شهید انقلاب اسلامی زیر نظر استاد "نصرالله مردانی " ویرایش و به چاپ رسیده است و از جهتی با توجه به گستردگی و عمق معانی این اشعار و عدم وجود تحلیلی همه جانبه ، تنها به بررسی درون مایه های آنان پرداخته است بنابراین می توان نتیجه گرفت که : ۱- اشعار شهیدان شاعر اگرچه از نظر لفظ ساده و روانند، از نظر محتوا با صلابت ، ژرف و تاثیرگذار هستند. ۲- این اشعار در زمینه های دینی و عرفانی قوی و رسا می باشند. ۳- شهدا به جهت عشق و علاقه ی فراوان به حضرت اباعبدالله الحسین (ع ) در جای جای کلام و شعرشان تکیه بر فرهنگ عاشورا و کربلا دارند. ۴- عناصر دیگری چون حضرت امام خمینی (ره ) به عنوان یک شخصیت سیاسی و دینی ، شهادت طلبی ، ولایت و رهبری ، رهایی مستضعفین و مبارزه با دشمنان نمود و انعکاسی ویژه دارند. ۵- جنگ "دفاع مقدس " به عنوان یکی از محوری ترین عناصر شعری عصر انقلاب اسلامی و به دلیل دفاع از ارزش های الهی جایگاه مقدسی را به خود اختصاص داده است

چکیده:

این پایان نامه نگاهی است به طبیعت گرایی وتاثیر پدیده های مختلف طبیعت در شعر دو شاعر شاخص عصر انقلاب - دکتر قیصرامین پور شاعری از خطه ی صمیمی و خون گرم جنوب و زنده یاد سلمان هراتی شاعری از سرزمین همیشه شبز شمال - که با بررسی اشعار این دو شاعر برجسته به ابعاد مختلف مساله ی مورد بحث می پردازد و پدیده ها و عناصر مختلف طبیعت و نحوه ی به کارگیری آن را در شعر این دو شاعر مطرح می سازد پایان نامه در چهار فصل تنظیم گردیده است - فصل اول نگاهی به جایگاه طبیعت و حضور پدیده های مختلف آن در شعر گذشته و معاصر است - فصل دوم به بررسی زندگی ، شعر و آثار دو شاعر مورد بخث می پردازد - فصل سوم که اصلی ترین قسمت این پایان نامه است جایگاه طبیعت را در شعر قیصرامین پور و سلمان هراتی مطرح می سازد و به معرفی عناصر و پدیده های طبیعی به ترتیب حروف الفبا با ذکر مفاهیم نمادین و ارائه ی شواهد شعری می پردازد - فصل چهارم مقایسه ای است بین کاربرد طبیعت در شعر قیصرامین پور و سلمان هراتی که نتیجه ی حاصل از این پژوهش را نیز مطرح می سازد در یک نتیجه گیری کلی می توان گفت جلوه ها و پدیده های گوناگون طبیعت در شعر دکتر قیصرامین پور و زنده یاد سلمان هراتی بسیار مورد توجه قرار گرفته و میزان استفاده ی سلمان هراتی از این پدیده ها در مقاسیه با قیصرامین پور بیش تر است که این امر ممکن است ناشی از تاثیر محیط زندگی اش باشد اما به رغم گستردگی این پدیده ها در شعر سلمان ، در اغلب موارد این دو شاعر در به تصویر کشیدن مضامین والایی نظیر: اندیشه های ناب مذهبی ، انقلاب اسلامی ، دفاع مقدس ، شهید و شهادت ، بیان دردها و محرومیت های مردم و غیره روی کردی مشترک دارند ویژگی مشترک دیگر به کارگیری طبیعت و عناصر آن به صورت نمادین در شعر است

چکیده:

این تحقیق ، در واقع جستجوی مضامین اخلاقی در دیوان سنایی می باشد، یعنی درونمایه های اخلاقی را از دیدگاه شوریده غزنه مخصوسا در دیوان شعری وی بررسی می نماید، بعلاوه ، این کار مبتنی برعلم اخلاق اسلامی است و دربیست فصل و یک مقدمه درباره اخلاق می باشد. نه فصل آن در خصوص ارزشهای اخلاقی در دیوان سنایی (ستایش پردرگار، ستایش شایستگان ، توجه به دین وشریعت ، انتقادات اجتماعی ، مواعظ و نصایح ، آزادگی و علوطبع ، یاد مرگ ، ستایش قناعت ، ستایش تواضع ) می باشد و هفت فصل آن در مورد ضد ارزشهای اخلاقی موجود در دیوان او(دنیاداری ، آزمندی ، شهوت ، خشم ، کبر، آمال و آرزوها، ریاکاری ) نگاشته شده است و چهار فصل آن نیز در خصوص تاریکیهای شعر سنایی (مدح ناشایستگان ، هجو، تحقیر زن ، طلب و منع شراب ) است درهر فصل کوشیده شده است ، موضوع اخلاقی مورد نظر با توجه به کلام ا... و روایات و سپس شواهد مثالی از بزرگان ادب فاخر فارسی مورد برسی قرارگیرد و بعد از آن ، به تجزیه و تحلیل شعر سنایی درآن موضوع اخلاقی پرداخته شود.

چکیده:

این پایان نامه به بررسی و بیان جایگاه ایثار و جانبازی در شعر انقلاب و سروده های دفاع مقدس پرداخته با تحلیل ادبیات دفاع مقدس و مقایسه ی آن با فرهنگ اسلامی به ویژه فرهنگ عاشورا به پیوند عمیق و محکم این دو فرهنگ اشاره می کند. نگرش ها و دیدگاههای گوناگون به موضوع ایثار و جانبازی٬ نوعی واژه هایی که در سروده ها به کار رفته و اهدای عضو جانبازان در شعر ایثار و جانبازی از بخش های عمده ی این پایان نامه محسوب می شوند. با توجه به اینکه حضرت عباس ( ع ) در فرهنگ دفاع مقدس٬ الگو و نماد جانبازی هستند شمه ای از زندگی و اصل و نسب پدری و مادری آن حضرت ذکر شده است. در جریان بررسی و تحلیل سروده های ایثار و جانبازی که بخش عمده ای از ادبیات دفاع مقدس را به خود اختصاص داده به سروده های شاعران جانباز نیز توجه شده و ایثار و جانبازی از دیدگاه این شعرا هم مورد بررسی واقع شده٬ به طور کلی » ایثارگری و جانبازی « ویژگی عمده و مشترک رزمندگان اسلام در جبهه های حق از جسم خود را از دست داده اند یا از طریق گازهای شیمیایی مانند خردل مسموم شده اند. نتایج به دست آمده از بررسی های انجام شده در این پایان نامهخ به شرح زیر است : ۱- بر اساس شعر دفاع مقدس ایثار و جانبازی بر پایه های عشق و ایمان بنا نهاده شده است. ۲- انقلاب اسلامی و هشت سال مقدس نیز بر اساس ایثار و جانبازی به وقوع پیوست. ۳- جانبازان با معرفت حقیقی و ایمان خود را در راه حق گام برداشته اند و هیچ توقع و چشم داشتی از دیگران نداشته و ندارند چنان که در شعر جانبازان شاعر از هیچ مشکلی شکوه و شکایت نشده اند جز در زمانی که مسائل اجتماعی و فرهنگی مطرح می شوند. ۴- در شعر ایثار و جانبازی آرزوی شاعران٬ فراموش نکردن ارزشها و معیارهای انقلاب و دفاع مقدس است.

چکیده:

این پایان نامه بر آن است تا به تحلیل و بررسی سیمای پیامبران در دیوان خاقانی شروانی بپردازد، تا جایگاه و مقام هرکدام از پیامبران را براساس موضوعات و حوادث خاص زندگی آنها تبیین نماید. تلمیح در دیوان خاقانی شروانی به شیوه ای دلپذیر، اشعار این شاعر گران سنگ را مزین نموده است. شایان ذکر است که وی در اشعار خویش توجه خاصی به تلمیحات مذهبی و سیمای پیامبران داشته است. این نشانگر آن است که خاقانی اطلاعات وسیعی از داستان های دینی داشته است. تمامی ابیاتی که به زندگی پیامبران اشاره دارند، با دقت مورد بررسی قرار گرفته و برای هر موضوع چند نمونه از اشعار مربوط به آنها ذکر شده و بقیه به پایان همان بخش ارجاع داده شده است و با توجه به منابع مختلف تلمیحات دینی در آن اشعار، شرح و بسط داده شده است.

چکیده:

پژوهش شامل موارد ذیل است: سنایی، وضع علوم در عصر وی، میزان آگاهی وی از علوم و شیوه پژوهش، پژوهش حاضر، شش علم از علوم در حدیقه سنایی که سه مورد آن علوم شرعی شامل فقه، کلام و عرفان و سه مورد آن علوم عقلی شامل فسلفه و منطق، طب و نجوم می باشد، مورد بررسی و تحلیل قرار داده است. تعریف علم فقه و فواید آن، و سیر تحول تاریخی آن از آغاز پیدایش تا قرن ششم، مذاهب فقهی ( شیعی، سنی، حنبلی، شافعی، مالکی و حنفی ) و فقه در نزد سنایی و اصطلاحات فقهی، عرفان، پس از تعریف و شرح سیر تاریخی عرفان از آغاز پیدایی ( ایران باستان ) تا قرن ششم به دو جنبه مهم آن، عرفان نظری، و عرفان عملی و سپس به عرفان سنایی و اصطلاحات عرفانی پرداخته شده است. پس از تعریف و شرح سیر تاریخی آن از آغاز پیدایش تا قرن ششم و بررسی دو مذهب مهم کلامی اشاعره و متزله به بحث کلام در نزد سنایی و اصطلاحات کلامی در حدیقه پرداخته شد. در فلسفه و منطق، ضمن تعریف هر دو مقوله و بیان سیر تاریخی فلسفه از آغاز پیدایی ( ایران باستان) تا قرن ششم، وضع علوم عقلی در قرن پنجم و ششم، بحث فلسفه و منطق سنایی و اصطلاحات فلسفی و منطقی مورد بررسی قرار گرفت. در علوم نجوم، پس از تعریف و شرح و سیر تاریخی آن از آغاز پیدایی ( ایران باستان ) تا قرن ششم، بحث نجوم در نزد سنایی و اصطلاحات نجومی مورد بررسی قرار گرفته است. در طب، پس از تعریف و بیان سیره تاریخی آن از آغاز پیدایی ( ایران باستان ) تا قرن ششم به بحث طب سنایی، بیماریهای مادرزادی، داروها، داههای درمان و اصطلاحات طبی پرداخته شد.

چکیده:

هدف پژوهش بررسی ادبیات نمایشی در ایران و ارزیابی تمثیل و انواع آن در ادبیات ایران و غرب و ارزیابی تحلیلی متون نظم و نثر سده های ششم و هفتم از حیث جنبه های نمایشی و ا نواع تمثیل .روش پژوهش مطالعه ای کتابخانه ای و فیش برداری . نتیجه کلی اینکه ادبیات فارسی از حیث تمثیل و حکایات تمثیلی- نمایشی غنی است و عوامل مهمی از جمله ساختار نظام های حکومتی در شکل گیری انواع تمثیل، اهمیت بسزایی دارد و خفقان حکومتها عامل اصلی نمادین شدن تمثیلات است. و آخر اینکه تمثیلات در سده ی ششم بیشتر "فایل" (نمادین) و در سده ی هفتم به خاطر مسایل حکومتی مستقیم می شوند.

چکیده:

هدف از این نگارش این رساله ، باز شناختن مفاهیم رنگ ، اثرات روانی آن و نقش مهم آن به عنوان عنصر مهم تصویرساز و نمادین در شعر، به ویژه شعر معاصر می باشد برای نشان دادن این مهم مطالب و موضوعات قابل طرح به صورت زیر مطرح شده است رنگ از دیدگاه لغت نامه و فرهنگ ها، رنگ (لون ) از نگاه مکتب اسلام (قرآن و احادیث ) و راز رنگ از نظر شعرای عارف ، به بحث در مورد تاثیر رنگ در روان و شخصیت افراد که خود شامل دو زیر بخش (رنگ چیست و رنگ ها چه می گویند) می باشد.نقش رنگ ها در هنر نقاشی ، رنگ ها از نگاه شاعران نگارگر و نمادگرایی رنگ در شعر معاصر و تفاوت آن با شعر کلاسیک بررسی نمایه ی رنگ از دیدگاه ۴ شاعر مورد بحث یعنی نیما یوشیج ، فروغ فرخ زاد، سهراب سپهری و مهدی اخوان ثالث در یک نتیجه گیری کلی می توان گفت : رنگ ها از اوان پیدایش بشر اولیه تاکنون در زندگی . کنش های روانی ، هنر و خاصه شعر که از مصادیق بارز هنر است ایفاگر نقش مهمی است و بحث و کنکاش در این مطالعه موجب درک بهتر و اصولی تر از مفاهیم رنگ در ادب ، شعر و هنر می گردد

چکیده:

پژوهش شامل موارد ذیل است.محدوده زمانی عصر اسلامی، ظهور اسلام و تأثیر آن بر جامعه جاهلی، حوادث بعد از رحلت حضرت محمد (ص).واقعه غدیر، قضیه امامت که شالوده و اساس واقعه غدیر است، تعریف غدیریه و ایجاد آن، غدیریه سرایی از قرن اول تا سده دوازدهم، غدیریه ها در عصر اسلامی و عصر اموی، شرح حال غدیریه سراها.درونمایه های غدیریه ها در عصر اسلامی، انگیزه سرودن غدیریه ها، واژه های کلیدی غدیریه ها

چکیده:

هدف پژوهش تبیین جایگاه واقعی زن در عرصه های مختلف خانواده٬ اجتماع٬ تعلیم و تربیت و ... زدودن غبار تحریف از چهره او ارائه راههای مطلوب جهت رسیدن به هدف. با بررسی مطالب مطرح شده از دیدگاه قرآن٬ گفتار و سیره پیامبر (ص) و امامان٬ همچنین بررسی موضوع ادبیات فارسی و عربی و ضرب المثلها در قبال آن مسئله بررسی شده و همچنین استفاده از مراجع بزرگ روانشناسی٬ روانپزشکی٬ و پزشکی است. نتایج نشان می دهد که واقعیت عبارت ( ذم النساء ) ذم الانسانان است انسانی که با اختیار کردن افکار و اعمال شایسته به فلاح و رستگاری دست می یابد و یا با سپردن خود به هوای نفس خود را به وادی هلاکت می افکند.

چکیده:

پژوهش شامل موارد ذیل است : کیومرث به روایت شاهنامه٬ هوشنگ به روایت شاهنامه٬ تهمورث به روایت شاهنامه٬ جمشید به روایت شاهنامه٬ ضحاک به روایت شاهنامه٬ فریدون به روایت شاهنامه٬ منوچهر نبه روایت شاهنامه

چکیده:

پایان نامه حاضر درباره « نیایش در نثر معاصر با تکیه بر نثر پس از انقلاب اسلامی » است که به بررسی نیایش پیش از اسلام تا دوره ی اسلامی به طور گذرا از آن دوره ی معاصر می رسد. سپس به بررسی الهی نامهی آیت الله زاده آملی، بینش و نیایش دکتر مصطفی چمران ، الهی نامهخ جواد محدثی و مناجات سید مهدی شجاعی می پردازد. این پایان نامه در ۶ فصل تنظیم شده است و مطالب آن شامل: کلیات: نیایش، تعریف، اهمیت، ضرورت و ... نیایش در ایران پیش از اسلام، نیاش در متون نثر دوره ی اسلامی، نیایش از مشروطه تا معاصر، انقلاب اسلامی و تاثیر آن بر ادبیات این دوره و نگااهی به زندگی، آثار و اندیشه های نیایش گران معاصر، نیایش در نثز و پس از انقلاب اسلامی می باشد.

چکیده:

پژوهش شامل موارد ذیل است : کلیات پژوهش تعریف و توضیح نمایی کلی از نثر ادبی عاشورایی در عصر انقلاب به ویژه تبیین و پردازش به دو عنصر مهم این نثر زنده و پویا یعنی » توصیف و تخیل «٬ تحلیلی کلی درباره کتاب های مورد بررسی. ویژگی های نثر ادبی عاشورایی در عصر انقلاب در سه بخش ادبی٬ زبانی و فکری که آرایه های ادبی خود در سه حوزه ی بدیع٬ بیان و معانی بر مبنای کتاب » فنون بلاغت و صناعات ادبی « از جلال الدین همایی٬ زندگی نامه برخی از نویسندگان این نوع نثر که از کتاب » نثر شاعرانه « ی دکتر محمد رضا سنگری.

چکیده:

پژوهش شامل موارد ذیل است انسان و مرادفات آن در قرآن ، سرشت انسان ، خلاقت الهی ، خلفت آدم در آیین یهود، مسیحیت ، زرتشت ، مخلوقات ثلاثه خداوند تعامل و تقابل روح و بدن ، انسان و رابطه اش با دنیا، انسان در قالب تمثیل ۰، گرایش دو گانه انسان ، پیامبران ، اولیا، عاشقان ، سیمای عاشقان و عابدان ، زاهدان و عارفان

چکیده:

تحقیق حاضر در سه فصل تنظیم شده است.فصل اول شامل مباحث زیر است: تعریف موسیقی با استناد به منابع معتبر-سابقه تاریخی پیوند شعر و موسیقی- پیدایش آلات موسیقی- موسیقی و تمدن های کهن که مرتبط با تمدن ایران باستان بودند با تکیه بر یافته های باستان شناسی و آثار به دست آمده از حفاریها، تمدن هایی که در این بخش مورد مطالعه واقع شده است به ترتیب عبارتند از: سومری ها، دولت کلده یا بابل جدید، مصری ها و یونانی ها، سپس موسیقی در دوره باستان بویژه در دوره هخامنشی و ساسانی بررسی شده است.بعد از این مطالب موسیقی از نظر اسلام در دو بخش مورد مطالعه واقع شده اول موسیقی با توجه به آیات قرآنی و سپس موسیقی با توجه به احادیث.در ادامه به موسیقی ایران پس از اسلام پرداخته شده و موسیقی در دوره خلفای راشدین و خلفای اموی و عباسی بطور جداگانه بررسی شده است. و در پایان مطالبی در اهمیت بررسی موسیقی در شاهنامه گنجانده شده است.در این بخش ضمن آوردن تعاریف و تاریخچه هر اصطلاح از منابع معتبر به بررسی اختصاصی آن در شاهنامه نیز پرداخته شده است.در فصل سوم فهرست ابیات به کار رفته در شاهنامه ذیل هر اصطلاح بطور کامل به ترتیب الفبایی آمده است.

چکیده:

در این پایان نامه سعی شده است جایگاه ارزشی پدر و مادر در پیش از اسلام و پس از اسلام در دوه حوزه ی قرآن و حدیث و در شعر شاعران گذشته، در کلام بزرگان و دانشمندان جهان و در نهایت در شعر شاعران معاصر که موضوع اصلی این پایان نامه می باشد، بررسی گردد. در این خصوص توالی تاریخی را براساس سال تولد شاعر قرارداده زیرا بسیاری از شاعرانی که در این موضوع قلمی رانده اند در قید حیات بوده اند لذا توالی تاریخی براساس سال وفات شاعر، موفقیت آمیز نمی نمود. در این تحقیق سعی شده است تمامی شاعرانی که در ستایش پدر و مادر شعر سروده اند و مجموعه ی اشعارشان به چاپ رسیده و بنده موفق به تهیه ی آن شده ام، ذکر و اشعارشان بررسی گردد. از ویژگی های این پایان نامه، مقایسه ی اشعار شاعران، در حد توان بررسی صنایع شعری، بررسی آیات و احادیث و نیز بررسی سیمای پدر و مادر در سعر مرحوم ابوالفضل سپهر در حوزه ی ادبیات پایداری و تلفیق آن با ادبیات تعلیمی که در یک فصل مجزا می باشد. آن گونه که از کمیت و کیفیت اشعار این پایان نامه پیداست شاعران به جایگاه ارزشی مادر بیش از پدر اهتمام نموده اند. هرچند بعضی از اشعاری که در ستایش پدر برجای گذارده اند نیز جزء شاهکارهای ادب فارسی و شعر معاصر می باشند. از معروف ترین چهره هایی که در این زمینه شعر سروده اند می توان ایرج میرزا، استاد شهریار، پروین اعتصامی، عبدالعلی نگارنده، مهدی سهیلی، یحیی دولت آیادی و ... را نام برد.

چکیده:

موضوع تحقیق این رساله « غزل عاشقانهی پس از انقلاب اسلامی»است پرسش اساسی تحقیق این است که غزل عاشقانه،که دردهه ی40و50بانگاه نوگرای نیما پیوند خورده ودر شعر پیروان نیما در چهره ی شعر زمان جلوه گر شد. پس از پیروزی انقلاب با چه رویکردی مواجه گردید؟. برای رسیدن به پاسخ روشن این پرسش، پس از تبیین سیر تحول غزل عاشقانه ی فارسی از قرن ششم تا سال های پایانی قرن 14 هجری قمری (مصادف با سال 1357 هجری شمسی)،سیر تحول غزل فارسی در سال های آغاز ین قرن پانزدهم هجری قمری (ازبهمن ماه سال 1357 تاکنون)بیان گردیدو در این میان به نقدوبررسی غزل عاشقانه ی دوره ی اخیر با تکیه بر آثار انتشار یافته ی چهره های شاخص غزل پس از انقلاب اسلامی پرداخته شد. 1 در فصل اول مباحثی گذرا پیرامون غزل فارسی ،مبداء پیدایش ،تعاریف،جایگاه آن در شعر فارسی و سیر تحول آن تا عصر مشروطه با نگاهی آثارتاثیر گذارترین چهره ها در چهار نوع عرفانی ،عاشقانه،قلندرانه واجتماعی اشاره شده است. 2- درفصل دوم نکاتی درباره ی غزل «عصر نیما» آورده شده واز«غزل بینا بینی» «غزل نو قدمایی» «غزل نیمایی»و چهره های موثر این سه جریان شاعرانی چون سید محمد حسین شهریار و هوشنگ ابتهاج از یک سو،منوچهر نیستانی،محمد رضا شفیعی کدکنی ازسویی وسیمین بهبهانی،حسین منزوی ومحمد علی بهمنی از سویی دیگر سخن رفته است. نوسازی زبان غزل آنچنان که در تداول حرکت شعر فارسی با پیدایش سبک عراقی ،مکتب فغانی ،مکتب وقوع وسبک هندی تداول داشت تا پیش از ظهور نیما به نوعی متوقف مانده بود. نیماتلاش نوگرایانه شاعران مشروطه و نیز شاعرانی مانند جعفر خامنه ای و شمس کسایی و... که به توفیقاتی اندک در این عرصه دست یافتند را کامل کرد و آغاز گر فصلی تازه در شعر فارسی شد. گروهی ازشاگردان وپیروان نیما ،نگاه او را به عرصه ی غزل بردند و ابتدا غزل بینابینی و نو قدمایی در شعر شاعرانی چون شهریار و ابتهاج به وجود آمد تا با عبور از ذهن وزبان شاعرانی همچون فریدون توللی ،فروغ فرخزاد،نادر نادرپوربه غزل پردازانی همچون منوچهر نیستانی ،شفیعی کدکنی سیمین بهبهانی ،حسین منزوی و محمد علی بهمنی برسدوغزل نیمایی پا به عرصه ی وجود بگذارد وتا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی (بهمن57) بیشترین نمود خود را مضمون عاشقانه و اجتماعی داشته باشد. 3- درفصل سوم، سیر تحول غزل فارسی پس از پیروزی انقلاب اسلامی به اختصار تبیین شده و عوامل موثر در دگرگونی های لفظی ومعنوی ؛تغییرات ذوقی ،ذهنی و فکری ناشی از پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی مورد توجه قرار گرفته است . سپس بابررسی آثار انتشار یافته ی چهره های شاخص غزل و غزل عاشقانه ی پس از انقلاب اسلامی شاعرانی همچون سیمین بهبهانی ،حسین منزوی ومحمد علی بهمنی دریک شاخه و شاعرانی همچون سید حسن حسینی، نصرالله مردانی وقیصر امین پور درشاخه ای دیگر ،کم وکیف رویکرد شاعران این دوره به این نوع غزل فارسی بیان شده است.غزل نیمایی همراه با سیمین بهبهانی ،حسین منزوی ومحمد علی بهمنی وارد دهه ی شصت شد و در کنار غزل نوخاسته ی انقلاب قرار گرفت. عاشقانه های سیمین و منزوی با کمترین تغییر نسبت به دهه ی قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ادامه یافت، امّا محمد علی بهمنی فضای غزل خود را آرام آرام به سمت تحول سوق داد ودر این دو دهه از او غزل های عاشقانه متفاوتی دیده ایم. البته این تفاوت بیشتر به حوزه معنا ونوع واژه گان مورد استفاده ی شاعر باز می گردد.تأثیر سیمین بر شاعران پس از انقلاب قابل ملاحظه نیست ،امّا شاعران جوان «نسل سوم»که در حال تجربه ی غزل هستند ، ضمن تأثیر پذیری از پیشگامان غزل انقلاب:حسینی،مردانی وامین پور در برخی مواردتحت تأثیر بهمنی و منزوی هستند . شاخه اصلی غزل عاشقانه پس از انقلاب اسلامی که هم اکنون قیصر امین پور شاخص ترین چهره های آن است ،در سیر تکامل خود به نقطه ی عطف تاریخ ادبیات معاصر رسیده است .این غزل دوران پرتب وتاب شعارزدگی ،تصویر گرایی مفرط و تجربه های بیدلی راپشت سرگذاشته و با نوبه نو شدن در زبان پیشگامان به حال وهوای اعتدال در لفظ و معنا رسیده است. استقبال اغلب جوانان شاعر از این فضای معتدل، پس از چند سال دل مشغولی گروهی از آنها به تئوریهای ادبی و فضای رومانتیک فمنیست دهه 80، بیانگر اصالت این حرکت سازنده در سیر تکامل غزل عاشقانه معاصر است.اهم ویژگی های این غزل را می توان به شرح زیر برشمرد: 1 رعایت تعادل در لفظ و معنا 2 توجه به عقبه ی فرهنگی و پیشینه ی شعر وغزل فارسی 3 نوآوری در زبان (ترکیب سازی ،تصویر آفرینی وکشف مضامین تازه ) 4 تحول جایگاه عشق و عاشق و معشوق نسبت به دهه ی قبل از پیروزی انقلاب اسلامی واحیای عشق اساطیری ،عشق آرمانی و عشق زمینی آسمانی در عرصه ی غزل معاصر پس از سه دهه غلبه ی عشق زمینی 5 تلفیق عشق و حماسه در غزل 6 غلبه ی فرهنگ و شناخت شیعی بر تلقیات التقاطی وباز تابش عرفان پویا ، عمل گرا و عزلت ستیز اجتماعی، متأثر از اندیشه های امام خمینی«ره» علامه طباطبایی،شهیدمطهری ودکتر علی شریعتی در مقابل عرفان (تصوف)موروثی عزلت گزین،بی تحرک فردی درغزل زمینی- آسمانی چکیده (انگلیسی): The subject of this dissertation is lovely sonnet of Islamic post-Revolution .the main question is that:the lovely sonnet wich in the 40 and 50 decades is treated of by Neema s new regard and reflected in the works of his disciples,what became its sort after the Revolution triumph? to reach a clear answer ,after the review ofevolutive course of Persian lovely sonnet from sixty century to last decades of the fourteen century of lunar hegira(coincided with the year of 1357 of solar hegira), the course of Persian sonnet in the early years of the fifteenth century of lunar hegira(from Bahman of 1357 to our time) was been exhibited;and the lovely sonnet of recent age was been critiqued with the help of the printed works of the prominent figures of the post-Revolution sonnet. 1-In the first chapter,the short discussions have been expressed regarding the Persian sonnet,its origin,its definitions,its place in Persian poetry and its evolutive course till the age of Mashrooteh,with a regard upon the most influential figures in four mystic, lovely,ghalandaraneh and social genres. 2-in second chapter,have been broughted regarding the Neemas age sonnet,baynabayni sonnet,neo-classic sonnet,and about the influential figures of theses three mouvements,the poets like sayed mohamad hosseyn shahriar, hooshang Ebtehaj in one hand,Manoochehr Sistani,Mohamad Reza shafiii Kadkani in the other,and finaly Simin Behbahani,Hoossayn Monzavi and Mohamad Ali Bahmani,was been talked.the neologism of sonnets language wich was prevalent in the iraquian and Indian styles,and at the schools of fagani and voghoo, before the Neemas age was been stoped. Neema completed the novel attempts of the poets of Mashrooteh as well as Jafar Khameney,Shams Kasai,who reached in this realm and opened a new lanscap in the Persian poetry.Some of the Neemas disciples paid attention to sonnet;at first baynabbayni sonnet and the neo-classic sonnet occurred in the works of the poets like Shariar andEbtehaj who influenced the poets such as Fereydoon Tavali,Foroogh Farokhzad,Nader Naderpoor and then Manoochehr Neyestani,Shafii kadkani,Simin Behbahani,Hossein Monzavi and Mohamad Ali Bahmani.the fruit of this influence was the born of Neemas sonnet wich the most importanbt subjects were lovely and social themes before the triumph of Islamic Revolution(Bahman 57). 3-in third chapter,the course of evolution of Persian sonnet was shortly been expressed and the effects of the triumph of Islamic Revolution and imposed war ,on the vocabulary mthemes,taste,and on the minds and habits of the times,were been revised.then the works of the prominent figures of sonnets and lovely sonnet such as sayed Hassan HossanHosseini.Nasr allah Mardani and Ghayssar Iminpoor were been revised.In the sixties decades Simin Behbahani,Hossein Monzavi and Mohamad Ali nBahmani paid attention to Neemas sonnet wich was placed beside the young sonnet of Revolution. Simin and Monzavi continued to write the sonnrts but with no considerable change from the pre-Revolutionary decades;but Mohamad Ali Bahmani changed gradually the atmosphere of his sonnets.in these two decades,we have seen different types of lovely sonnets.Of course this difference reffered further to vocabulary and themes used by the poet.influence of Simin upon the post-Revolutionary poiets is not considerable,but the young poets of third generation who experiment the sonnet,are under the influence of the pioneer of revolutionarysonnet,like Hosseini,Mardani,Aminpoor and somewhatBahmani and Monzavi. The main branch of lovely sonnet of post-Revolution wich the prominent figure is Mr Aminpoor.this type of sonnet traverse the vehement period of exceeded imagism and the experiences of Bidel and with the attitudes of the neologist pioneers,has exceded a balance in vocabulary and themes. This moderate atmosphere has been recepted by so many of the young poets that some of them have influenced by the literary theory and the romantic-feminist atmosphere of the eighties decades;this fact shows the originality of this constitutive movement in evolutional course of conte;porary lovely sonnet. The most important qualities of of this type of sonnet: 1-respect of balance in vocabulary and significance. 2-attention to the cultural history and the history of poetry and Persian sonnet. 3-inventiveness in language(composition of compouned words, creationof images and discovery of new themes). 4-evolution of the place of love and lovers toward the decades before the triumph of Islamic Revolution and restoration of mythic,ideologic,and earthy-celestial love in the ground of contemporary sonnet after three decades of earthy love triumph. 5-integration of love and epopee in sonnet. 6-domination of shiit culture and knowledge upon contradictive suggession and reflection of mouvable,practical and social anti-solitary mysticism,influenced by the thoughts of Imam Khomeini,allameh tabatabai,Shahid Motahary and Dr.Ali Shariati in face of inheritent,solitary mysticism in earthy-celestial sonnet. 4-in fourth chapter,the four axes on wich focus the basic principles of this investigation to get the answer of its main question-the quality and quantity of post-Revolution lovely sonnet-this answer was acceded by review of the works of the prominent figures of sonnet;that means: 1-evolutive course of sonnet and lovely sonnet after Islamic Revolution triumph. 2-love and lovers in sonnet after Islamic Revolution triumph. 3-figures of imagination and figuires of speech in sonnet and lovely sonnet after Islamic Revolution triumph. 4-place of lovely sonnet of post-islamic Revolution in

چکیده:

تلمیح اشاره ای است ایجاز گونه به داستان، افسانه، آیات و احادیث به نحوی که خلاصه داستان در تلمیح و تلمیح در اجزا تبلور معنایی می یابد. این صنعت در بیان حکیم نظامی جلوه ایی خاص دارد به نحوی که آمیختگی داستان، اسطوره و آیات با شعرهای نظامی باعث گشته تا در مطالعه آثار او نیازمند آگاهی به داستانها و آیات مورد نظر باشیم، لذا درک سخن وی مستلزم مطالعات فراوان است و تسلط به آثار او یعنی آشنایی به قصه ها و داستانها و بسیاری از آیات قرآن. مخزن الاسرار نظامی که موضوع مورد بررسی این رساله است سرشار از تلمیحات قرآنی است که این موضوع نشان از تاثیر فرهنگ اسلامی بر نظامی می باشد و شاید نظامی بیشترین بهره را در پرداخت مخزن الاسرار از قرآن برده است بطوریکه تاثیر مستقیم بیش از 250 آیه در این کتاب هویداست و این علاوه بر داستانها و قصه ها و احادیث و اسطورها است. که در این کتاب بکار رفته است. این پایان نامه شامل سه بخش است: آیات، احادیث و داستانها. بخش آیات: حدود 350 بیت از کتاب مخزن الاسرار نظامی متأثر از 150 آیه از 69 سوره قرآن کریم می باشد. بخش احادیث: بسیاری از ابیات مخزن الاسرار متأثر از احادیث معتبری می باشند که این احادیث در کتبی چون: اصول کافی، احادیث مثنوی و نهج البلاغه یافت می شوند. داستانها: شامل تاریخی، مذهبی و اساطیری که در بخش اساطیری، رجال اساطیری مورد توجه قرار گرفته اند

چکیده:

این رساله حاوی دو فصل جداگانه اما مرتبط به یکدیگر است. فصل اول در نعمت و منقبت رسول می باشد که ابتدا از مخزن الاسرار شروع شده است که نظامی در نعمتهای چهارگانه اش از آیه وا حادیث استفاده کرده و حتی به عقایدکلامی خود از جمله رؤیت خداوند که یکی از عقاید اشعری مذهبان می باشد اشاره کرده است. پس از آن به نعت رسول در مثنوی خسرو و شیرین و همچنین در لیلی و مجنون و اسکندرنامه پرداخته است. فصل دوم هم شامل معراج پیامبر می باشد که نظامی در هر چهارمثنوی، معراج رسول را با مضامین متشابه آورده است.